ابن هیثم
تاریخ علم زندگی‌نامه

ابن هیثم دانشمند نورشناس

ابن هیثم برای پژوهش‌های نورشناسی و نگارش کتاب‌ المناظر (چشم‌اندازها) در جهان پرآوازه شده است. او در این کتاب برداشت‌های نادرست پیشینیان درباره‌ی بینایی را به چالش کشیده است. برخی از اندیشمندان یونان باستان باور داشتند که پرتوهایی از چشم انسان به سوی چیزها فرستاده می‌شوند و پس از بازگشت به چشم باعث بینایی خواهند شد. برخی دیگر بر این باور بودند که نور طبیعت باعث رسیدن صورت‌هایی از جسم مشاهده شده به چشم انسان می‌شود. ابن هیثم با آزمایش‌های خود ثابت کرد که نظریه دوم با اندکی اصلاح، درست است. او راه را برای ساخت دوربین عکاسی هموار کرد.

روش ابن هیثم

ابن هیثم از نوجوانی در جست‌وجوی حقیقت بود. او نزد استادان گوناگون به فراگیری دانش پرداخت. کم‌کم از اختلاف نظر آن‌ها در موضوع‌های گوناگون، شگفت‌زده شد. او تصمیم‌ گرفت از هر نوع پیش‌داوری پرهیز کند و روشی را بیابد که بتواند به کمک آن با اطمینان بیش‌تر به حقیقت دست یافت. ابن هیثم روش خود را برای پی‌بردن به راز بینایی به کار گرفت و کارایی آن را با آزمایش‌هایی که انجام داد، اثبات کرد.

ابن هیثم در کتاب المناظر برداشت‌های نادرست درباره‌ی بینایی را به چالش کشید. او با آزمایش‌های خود اثبات کرد که نور بازتاب‌یافته از سطح چیزها پس از رسیدن به چشم، باعث بینایی می‌شود. او برای اثبات این نظریه، اتاقکی تاریک ساخت که نور از سوراخی به درونش راه می‌یافت. او با شرح آزمایش‌هایی که با این اتاق تاریک انجام داد، روش درست پژوهش تجربی را به دانشمندان پس از خود آموزش داد.

ابن هیثم در اروپا

در ۱۶۴۷م که یوهانس هِوِلیوس، اخترشناس هلندی، کتاب خود درباره‌ی توصیف سطح ماه را به ناشر سپرد، ناشر از هنرمندی خواست طرحی برای صفحه‌ی عنوان کتاب آماده کند. در نقاشی آن هنرمند، ابن‌‌هِیثَم در کنار گالیله دیده می‌شود. او برگه‌ی رسم هندسی به دست دارد که نماد استدلال است. گالیله تلسکوپ به دست دارد که نماد بهره‌گیری از حواس است. این نقاشی به دو گام بنیادی برای دست یافتن به حقیقت علمی اشاره دارد.

آزمایش‌های ابن هیثم در اتاق تاریک الهام‌بخش دانشمندان اروپایی برای انجام چنین آزمایش‌هایی شد. بعدها مخترعان اروپایی نخستین دوربین‌های عکاسی را بر پایه‌ی اتاق تاریک ساختند. ویدمان در مقاله‌ای که در ۱۹۱۰م در «سالنامه‌ی عکاسی» در آلمان به چاپ رساند، اثبات کرد که نخستین بار ابن هیثم اتاق تاریک را برای نورشناسی ساخت. او در کشورهای غربی به نام الهازن (تغییریافته‌ی نام کوچکش حسن) پرآوازه شد.

سخن ابن هیثم

ابن هیثم گوید: «پس از مشاهده‌ی اختلاف مردم در راه‌های وصول به حقیقت، به بررسی عقاید گوناگون برای یافتن راهی مطمئن به سوی حق پرداختم. و چون طرفی بر نبستم، سرانجام به این اعتقاد گرویدم که جز از راه دانشی که عنصرش امور حسی و صورتش امور عقلی باشد نمی‌توان به حقیقت دست یافت.» عُیون الاَنباء، ابن‌ابی‌اصیبعه

ابن هیثم: دانشمند نورشناس

ابن هیثم
ابن هیثم

نویسنده: حسن سالاری
ویراستار علمی: یونس کرامتی
ناشر: محراب قلم، ۱۳۹۲

از فروشگاه هدهد سفارش بدهید

دانشوران دیروز و امروز

دیدگاه خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

نوشته‌های سالارکتاب را بخوانید و به دوستان خود پیشنهاد بدهید اما از کپی کردن و انتشار آن‌ها در سایت‌های دیگر بپرهیزید. این کار ناپسند را سرقت ادبی می‌نامند که سبب کاهش انگیزه برای تولید نوشته‌های اصیل می‌شود. سرقت ادبی پیگرد قانونی دارد و سبب کاهش رتبه‌ی سایت در موتورهای جست‌وجو به ویژه گوگل می‌شود.