بیرونی
تاریخ علم زندگی‌نامه

ابوریحان بیرونی، استاد اخترشناسی و جغرافیا با ترجمه‌‌ی حسن سالاری

ابوریحان بیرونی استاد اخترشناسی و جغرافیا، کتاب خواندنی و دیدنی برای آشنایی با این دانشمند بزرگ ایرانی است. این کتاب را انتشارات  «روزن سنترال» در سال ۲۰۰۶م منتشر کرده است. استاد اخترشناسی و جغرافیا، کتاب خواندنی و دیدنی برای آشنایی با این دانشمند بزرگ ایرانی است. این کتاب را انتشارات  «روزن سنترال» در سال ۲۰۰۶م منتشر کرده است. این کتاب را انتشارات فاطمی با ترجمه‌ی حسن سالاری به بازار نشر ایران فرستاده است. متن ساده و روان، تصویرهای جذاب و دقت در ترجمه و ویرایش سبب شد تا هم خوانندگان و هم کارشناسان آن را بپسندند. این کتاب چند بار چاپ شده است و همچنان خوانندگان بیش‌تری پیدا می‌کند.

ابوریحان بیرونی

ابوریحان بیرونی دانشمند برجسته‌ی ایرانی در رشته‌های گوناگون دانش، ریاضی، جغرافیا، زمین‌شناسی، مردم‌شناسی، فیزیک و اخترشناسی، سرآمد روزگار خود بود. اندازه‌گیری چگالی ۱۸ فلز و سنگ گران‌بها، اندازه‌گیری قطر و محیط زمین، شیوه‌ای نو برای طراحی نقشه‌های جغرافیایی، اندازه‌گیری فاصله بین شهرها، پژوهش در تقویم ملت‌های گوناگون، پژوهش در باورها و تاریخ مردم هند و تهیه‌ی ‌ فهرست کتاب‌های محمد بن زکریای رازی، از کارهای ماندگار اوست.

جرج سارتن فصل ۳۳ از کتاب «مقدمه‌ بر تاریخ علم» را عصر بیرونی نام‌ نهاده است. او دلیل این کار را چنین بیان کرده است: «رهبران بزرگ چنان فراوان بودند؛ ابن‌یونس، ابن‌هیثم، بیرونی، ابن سینا، علی‌ بن ‌عیسی، کرجی، ابن‌جبرول که دست کم برای لحظه‌ای تاریخ‌نگار را مبهوت می‌کنند. گرچه همه اینان مردان ممتازی به شمار می‌رفتند، اما دو تن، سر و گردنی از دیگران برتر بودند. بیرونی و ابن‌سینا. بیش‌تر به خاطر اینان بود که آن عصر، این چنین درخشان و برجسته می‌نمود.»

نویسنده‌ی کتاب «ابوریحان بیرونی، استاد اخترشناسی و جغرافیا» نیز متمایز بودن بیرونی از دیگر دانش‌پژوهان مسلمان را این گونه بیان کرده است: «گرچه مسلمانان در سراسر سرزمین‌های اسلامی همگی شوق زیادی به فراگیری دانش داشتند، شمار اندکی از آنان به صورت دانش‌پژوهانی برجسته و سرآمد زمان خودشان برآمدند و به راستی که برخی از بزرگ‌ترین خردمندان تاریخ بودند. ابوریحان بیرونی به دلیل استادی در زمینه‌های گوناگون و کوشش برای به کمال رساندن آن‌ها از همتایان خود متمایز می‌شود.»

ساختار و محتوا

کتاب ابوریحان بیرونی استاد اخترشناسی و جغرافیا را  انتشارات «روزن سنترال» در سال ۲۰۰۶م منتشر کرد. متن اصلی کتاب در ۱۱۲ صفحه تنظیم شده است. کتاب با یک مقدمه آغاز می‌شود و هفت فصل دارد. این کتاب با گاهشمار زندگی زندگی و روزگار ابوریحان بیرونی، معرفی منابع و نمایه به پایان می‌رسد. کتاب چهار رنگ است و تصویرهایی مرتبط با روزگار بیرونی یا صفحه‌هایی از نسخه‌هایی خطی در میان متن اصلی آن آمده است.

نویسنده در فصل یکم گزارشی از دوران طلایی تمدن دوره‌ی اسلامی عرضه می‌کند. فصل‌های دوم تا پنجم کتاب آمیزه‌ای از شرح زندگی و دستاوردهای ابوریحان بیرونی است. در این سه فصل می‌خوانیم که بیرونی چگونه در دوران آشفته‌ی زندگی خود توانست پژوهش‌هایش را انجام دهد. فصل ششم به معرفی دستاوردهای بیرونی در زمینه‌ی اخترشناسی می‌پردازد. فصل هفتم به معرفی دو اثر پرآوازه‌ی بیرونی یکی آثار الباقیه(در گاهشماری) و تحقیق مالهند(درباره‌ی هند) می‌پردازد.

ترجمه و ویرایش

پژوهشگران و نویسندگان ایرانی کتاب‌هایی درباره‌ی بیرونی نوشته و منتشر کرده‌اند. جلال‌الدین همایی، ابوالقاسم قربانی، پرویز اذکایی، سید حسین نصر از پیشینیان و یونس کرامتی از پژوهشگران برجسته‌ی زمان ما کوشش‌های ارزنده‌ای برای معرفی این دانشمند بزرگ داشته‌اند. شمار آثار ویژه‌‌ی کودک و نوجوان برای معرفی بیرونی اندک است. اسفندیار معتمدی در کتاب ابوریحان و ریحانه (انتشارات مدرسه) برای معرفی بیرونی به بازنویسی بخش‌هایی از آثار او پرداخته است.

حسن سالاری نیز آثاری در زمینه‌ی معرفی دانشمندان ایرانی پدید آورده اما این بار به ترجمه‌ی چند جلد کتاب در این زمینه روی آورده است. سالاری انگیزه‌اش را برای ترجمه‌ی این آثار چنین بیان می‌کند: «برای نخستین بار کتاب‌هایی در معرفی دانشمندان ایرانی برای نوجوانان به زبان انگلیسی دیدم و می‌خواستم نوجوانان ایرانی از زبان نویسندگان غیرایرانی با این دانشمندان آشنا شوند.» سالاری می‌گوید از نویسندگان این کتاب‌ها برای نوشتن کتاب‌های خود الهام گرفته است.

ویرایش این کتاب را یونس کرامتی انجام داده که دکترای تاریخ علم دارد. مترجم با راهنمایی ایشان مطالب کوتاهی را درون کادرهایی جدا از متن به آن افزوده‌ است تا فهم مطالب کتاب برای خوانندگان نوجوان آسان‌تر شود. برای مثال، نویسنده‌‌ی‌ کتاب در جایی اشاره می‌کند شهر بغداد در «دل ایران» ساخته شد. مترجم کادری با عنوان «دل ایران کجاست» افزوده و در آن توضیح داده است که در دوره‌ی ساسانیان منطقه‌ی عراق را دل ایرانشهر یعنی مرکز کشور ایران می‌نامیدند.

 سخن بیرونی

ابوریحان بیرونی فرمود: «از خداوند می‌خواهیم که ما را برای آنچه که حقیقت نبود ببخشاید. ما از او می‌خواهیم که ما را به سوی بینش درستی درباره‌ی طبیعت رهنمون شود که بتوانیم به کمک آن نادرستی‌ها و ناپاکی‌ها را چونان کاه از گندم جدا کنیم.»

بیرونی
بیرونی

بیرونی، استاد اخترشناسی و جغرافیا

نویسنده: بیل شپلر
مترجم: حسن سالاری / ویراستار: یونس کرامتی
ناشر: فاطمی، ۱۳۸۸ (چاپ سوم، ۱۳۹۴)
برگزیده‌ی نهمین جشنواره‌ی کتاب‌های آموزشی رشد دی‌ماه

کتاب را از پایگاه ناشر خریداری کنید

Leave a Reply

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

salarketab