تاریخ علم
تاریخ علم کودک و نوجوان

تاریخ علم جهان باستان در یک نگاه

تاریخ علم در جهان باستان در یک مجوعه‌ی هفت جلدی با عنوان تاریخ علم برای نوجوانان منتشر شده است. این مجموعه نقش هر یک از تمدن‌های کهن را در پیشرفت علم برای نوجوانان بازگو می‌کند. این مجموعه شامل هفت کتاب است: ۱) علم در بین‌النهرین، ۲) علم در یونان باستان، ۳) علم در ایران باستان، ۴) علم در مصر باستان، ۵) علم در چین باستان، ۶) علم در روم باستان، ۷) علم در اسلام. هر یک از این کتاب‌ها در ۵۶ صفحه و به صفحه‌آرایی زیبا و رنگی چاپ شده‌‌اند. این هفت جلد به صورت یک کتاب با جلد سخت نیز عرضه شده است.

سرچشمه‌های علم

جان برنال، پژوهشگر و استاد تاریخ علم، معتقد است که چون علوم طبیعی با دستکاری و دگرگون کردن ماده ارتباط دارند، سرچشمه‌ی جریان اصلی علم را باید در فناوری‌های انسان‌های نخستین دانست که با تقلید و نه از راه آموزش به نسل‌های دیگر منتقل می‌شد. پیشرفت این فناوری‌های نخستین به پدیدآمدن نخستین تمدن‌های جهان انجامید. در تمدن‌هایی مانند بین‌النهرین، مصر، ایران و چین بود که آرام‌آرام نظریه‌پردازی درباره‌ی چیستی، چگونگی و چرایی پدیده‌های طبیعی آغاز شد.

دانشی را که مردم بین‌النهرین (میان‌رودان) بر لوح‌‌های گلی، مردم مصر باستان بر پاپیروس و ایرانیان باستان بر پوست جانوران ماندگار کرده بودند، یونانیان باستان به ارث بردند و به آن سامان دادند. علم در روم باستان جایگاه ارزشمندی نیافت و در سده‌های میانه و در دوره‌‌ی آشوب اروپا، روزگار خوشی نداشت. به ناچار، میراث علم یونان به شرق بازگشت و در ایران دوره‌ی ساسانی، نسیم تازه‌ای از علم وزیدن گرفت. سپس همه‌ی این دستاوردها به دست مسلمانان رسید و گسترش یافت. دانش و فناوری از راه مسلمانان به اروپا رسید و نوآوری‌های بزرگی را باعث شد و سرانجام به پیدایش علوم امروزی انجامید.

ترجمه و تألیف

مجموعه‌ی تاریخ علم برای نوجوانان نقش هر یک از تمدن‌های کهن را در پیشرفت علم برای نوجوانان بازگو می‌کند. این مجموعه شامل هفت کتاب است: ۱) علم در بین‌النهرین، ۲) علم در یونان باستان، ۳) علم در ایران باستان، ۴) علم در مصر باستان، ۵) علم در چین باستان، ۶) علم در روم باستان، ۷) علم در اسلام. هر یک از این کتاب‌ها در ۵۶ صفحه و به صفحه‌آرایی زیبا و رنگی چاپ شده‌‌اند و مجموعه‌ی هفت جلدی آن‌ها با جلد سخن نیز عرضه شده است.

شش کتاب از این مجموعه را حسن سالاری ترجمه کرده و کتاب علم در ایران باستان را خود ایشان نوشته است. وی در این کتاب از نقش ایرانیان باستان در پیشرفت کشاورزی و رام‌کردن اسب برای سوارکاری و ذوب فلزهایی مانند مس و ساختن آلیاژهایی ماند مفرغ می‌گوید و یادآور می‌شود که کهن‌ترین دانشگاه و بیمارستان جهان در سرزمین ایران بنیان‌ نهاده شد و برخی نوآوری‌های ایرانی مانند آسیابادی، انگیزه‌ی دانشمندان و نوآوران امروزی برای ساختن نیروگا‌ه‌های بادی شده است.

 ارزش کتاب‌ها

سالاری نگارش کتاب علم در ایران باستان را زیر نظر یونس کرامتی و عسکر بهرامی، از پژوهشگران بنیاد دایره‌المعارف بزرگ اسلامی، انجام داده‌ است. یونس کرامتی ویرایش علمی کتاب علم در اسلام و علم در یونان باستان را نیز برعهده داشته و عسگر بهرامی به ویرایش علمی دیگر کتاب‌های این مجموعه پرداخته است. ترجمه و نگارش روان، بهره‌گیری از ویراستاران زبده و کاردان و تصویرهای زیبا و صفحه‌آرایی گیرا، این مجموعه را منبع سودمندی برای نوجوانان علاقه‌مند به تاریخ علم ساخته است.

کتاب‌ علم در ایران باستان نخستین کتاب با این عنوان است که برای نوجوانان نوشته شده است. این کتاب جایزه‌ی کتاب فصل (نهمین دوره‌ی کتاب فصل، بهار ۱۳۸۸) را برنده شد. سپس مجموعه‌ی تاریخ علم برای نوجوانان جایزه‌ی کتاب سال (بیست و هشتمین دوره‌ی کتاب سال، بهمن ۱۳۸۹) را دریافت کرد. این مجموعه را مخاطبان نیز بسیار پسندیده‌اند و چند بار به چاپ رسیده است.

جُرج سارتُن ، پژوهشگر تاریخ علم، در کتاب مقدمه بر تاریخ علم در پاسخ به پرسش «آیا تاریخ چیزی به ما می‌آموزد؟» می‌گوید: «تاریخ علم به مردم خواهد آموخت که سودمند باشند، که برادر باشند و یکدیگر را یاری کنند.» انتظار می‌رود نوجوانان ایرانی پس از خواندن کتاب‌های مجموعه‌ی تاریخ علم برای نوجوانان در این راه گام بردارند و چونان پیشینیان خود در پیشرفت علم سهیم شوند.

تاریخ علم ایران باستان
تاریخ علم برای نوجوانان، علم در ایران باستان

علم در ایران باستان

نویسنده: حسن سالاری
ویراستاران: عسکر بهرامی، یونس کرامتی
ناشر: محراب قلم
برگزیده‌‌ی کتاب، فصل، کتاب سال، کتاب رشد

خرد بزرگ‌ترین و باارزش‌ترین چیزها و خوی نیک بهترین منش‌ها و بردباری آراسته‌ترین خصلت‌ها و هم‌دردی بهترین کارها و میانه‌روی بهترین روش‌ها و فروتنی پسندیده‌ترین صفت‌ها است. اندرزنامه‌ی خسرو انوشیروان

Leave a Reply

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *