تاریخ
اندیشیدن مقاله‌ها

تاریخ چرا آموزش داده می‌شود؟

تاریخ می‌تواند عبرت آموز و چراغ راه آینده باشد اگر مهارت‌های اندیشه‌ورزی تاریخی را بیاموزیم. اندیشه‌ورزی تاریخی از به یادسپاری انبوهی از داده‌های تاریخی به دست نمی‌آید. برانگیختن پرسشگری در دانش‌آموزان، زمینه اندیشه‌ورزی تاریخی را فراهم می کند. اندیشه‌ورزی تاریخی فرصت‌هایی نیاز دارد که دانش‌آموزان گزارش‌های تاریخی، برداشت‌ها و استدلال‌های خودشان را پدید آورند. آن‌ها باید بیاموزند که تاریخ‌پژوهان راستین چگونه یک موضوع تاریخی را تحلیل می‌کنند و دیدگاه‌های خود را بر پایه‌ی بررسی سندهای گوناگون استوار می‌کنند.

اندیشه‌ورزی تاریخی

کم‌ترین چیزی که دانش‌آموزان از درس تاریخ باید بیاموزند، این است که تاریخ چیست و تاریخ‌پژوه کیست. همچنان که دانش‌آموزان در درس علوم تجربی می‌آموزند که این علوم چه ویژگی‌هایی دارند و شیوه‌ی پژوهش در علوم تجربی چیست، در درس تاریخ نیز باید بیاموزند که داده‌های تاریخی چگونه فراهم می‌آیند و شیوه‌ی پژوهش در تاریخ چیست. هم‌چنین، باید شرایطی فراهم کرد که آن‌ها شیوه‌ی پژوهش در تاریخ را با کارورزی بیاموزند، چنان‌که در درس علوم تجربی از ‌آن‌ها خواسته می‌شود خودشان فرضیه داشته باشند و برای ارزیابی آن به آزمایش بپردازند.

  • آیا اندیشه‌ورزی تاریخی از به یادسپاری انبوهی از داده‌های تاریخی به دست می‌آید یا از برانگیختن پرسشگری در دانش‌آموزان؟
  • آیا برخی برداشت‌های تاریخی را چونان حقیقت به ذهن دانش‌آموزان فروکنیم یا به آن‌ها بیاموزیم چگونه از داده‌های تاریخی برای پشتیبانی از پاسخ‌ها و برداشت‌های خودکمک بگیرند؟
  • آیا از آن‌ها بخواهیم که انبوهی از نام‌ها، جاها، رویدادها و روزشمارها را به یاد داشته باشند، یا کندوکاو در سندهای تاریخی را بیاموزند؟
  • آیا آن‌ها را در همان کتاب درسی بایستانیم، یا بیاموزانیم که چگونه از آثار موزه‌ها، جا‌های تاریخی، کتاب‌های مرجع، داده‌های آماری و بسیاری منابع دیگر می‌توان برای شناخت تاریخ کمک گرفت؟

کارگاه تاریخ آموزی

بی‌گمان داده‌های تاریخی بنیان پژوهش در تاریخ هستند، اما اندیشه‌ورزی در تاریخ چیزی فراتر از به یادسپاری این داده‌های تاریخی است. به سخن دیگر، همان‌گونه که اندیشه‌ورزی تجربی ارزشی بیش از یافته‌های تجربی دارد، اندیشه‌ورزی تاریخی باید جایگاهی برتر از دانستنی‌های تاریخی داشته باشد. اندیشه‌ورزی تاریخی با آموختن مهارت‌های تفکر عالی نیاز دارد و آموختن آن‌ها نیاز به این دارد که کلاس تاریخ خوانی به کارگاه تاریخ آموزی تبدیل شود. آیا بهتر نیست که فرصت‌هایی فراهم آوریم تا دانش‌آموزان چنین مهارت‌هایی را با کارورزی بیاموزند؟

  1. می‌توان از دانش‌آموزان خواست گزارش‌های تاریخی، برداشت‌ها و استدلال‌های خودشان را پدید آورند.
  2. می‌توان از آن‌ها خواست درباره‌ی موضوع‌های تاریخی به نگارش مقاله بپردازند.
  3. می‌توان از آن‌ها خواست گفت‌وگوهای کلاسی داشته باشند یا برداشت‌های دیگران را نقد کنند.
  4. چه بهتر که بیاموزند پژوهشگران تاریخ چگونه به بررسی سندهای گوناگون می‌پردازند.
  5. آن‌ها باید بیاموزند که تاریخ‌پژوهان چگونه یک موضوع تاریخی را تحلیل می‌کنند.
  6. آن‌ها باید بیاموزند که چگونه میان واقعیت‌ها (facts) و دیدگاه‌ها (Opinions) تفاوت بگذارند.
  7. آن‌ها باید بیاموزند که تاریخ‌پژوهان چگونه دیدگاه‌های خود را بر پایه‌ی بررسی سندهای گوناگون استوار می‌کنند.

استانداردها آموزش تاریخ

در این‌جا استاندارد‌های آموزش تاریخ در زمینه‌ی مهارت‌های اندیشه‌ورزی تاریخی بر پایه‌ی سندی که مرکز ملی تاریخ در مدارس ایالات متحده‌ی آمریکا منتشر کرده است، معرفی می‌شود. این مرکز از پشتیبانی دانشگاه کالیفرنیا-لس‌آنجلس و راهنمایی شورای ملی استاندارهای تاریخ بهره‌مند است. ویرایش نخست این سند پس از کوشش چهار ساله‌ی گروهی بزرگ از صدها معلم برجسته‌ی آموزش تاریخ، استادان برجسته‌ی تاریخ در دانشگاه‌های گوناگون، کارشناسان مطالعات اجتماعی، نمایندگانی از سازمان‌های آموزشی و پژوهشی، گروه‌های مردمی علاقه‌مند، پدران و مادران و شهروندان پشتیبان آموزش تاریخ، در سال ۱۹۹۶ آماده و منتشر شد.

برای این‌که دانش‌آموزان شناخت ژرف‌تری از تاریخ پیدا کنند، دست‌کم پنج مهارت بنیادی اندیشه‌ورزی تاریخی باید در آن‌ها پرورش داده شود:

  1. اندیشیدن گاه‌شمارانه
  2. درک مطلب تاریخی
  3. تحلیل و تفسیر تاریخی
  4. توانایی‌های پژوهش تاریخی
  5. تحلیل مسأله‌ و تصمیم‌گیری

هرچند این مهارت‌ها را در پنج دسته‌ی جداگانه قرار داده‌اند، به راستی جدا از هم نیستند و همدیگر را پشتیبانی می‌کنند. برای مثال، برای دریافت بهتر از یک متن تاریخی چه بسا نیاز باشد رویدادهای گزارش شده در آن متن را با ترتیب گاه‌شمارانه کنار هم بچینیم و چه بسا یک ترتیب گاه‌شمارانه ما را به تحلیل تازه‌ای برساند یا ما را برای یافتن سندهای بیش‌تر راهنمایی کند. هرچند ممکن است برخی سندهای تاریخی به پرورش یکی از این مهارت‌ها بیش‌تر کمک کنند، اما تحلیل درست یک موضوع تاریخی به همه‌ی این مهارت‌ها نیاز دارد.

اندیشیدن گاه‌شمارانه

اندیشیدن گاه‌شمارانه را قلب استدلال تاریخی می‌دانند. دانش‌آموزان باید بتوانند از مهارت‌های ریاضی خود برای اندازه‌گیری سال، دهه‌، سده و هزاره، بهره بگیرند و فاصله‌ی زمانی میان یک رویداد با آغاز یک گاه‌شماری را تعیین کنند. همچنین باید بتوانند هنگام خواندن یک متن تاریخی، رویدادهای مهم آن را در یک گاه‌شمار کنار هم بچینند. دانش‌آموزان باید دوره‌های تاریخی را بشناسند و دریابند که چگونه یک دوره‌ی تاریخی می‌تواند زمینه‌ساز یک دوره‌ی دیگر باشد. اگر دانش‌آموزان بدانند رویدادها در چه هنگامی و به چه ترتیبی رخ داده‌اند، می توانند به ارتباط میان آن‌ها پی ببرند و رابطه‌ی علت و معلول را توضیح دهند. بنابراین، اندیشیدن گاه‌شمارانه می‌تواند چهارچوب ذهنی برای سازمان‌دهی به اندیشه‌های تاریخی فراهم کند.

درک مطلب تاریخی

برای این که دانش‌آموزان دریافت بهتری از روایت‌های تاریخی یا داستان‌های تاریخی داشته باشند، باید توانایی خواندن خیال‌انگیز را در آن‌ها پرورش داد. باید بتوانند از لابه‌لای نوشته‌ها وگاه تصویرها، به ویژگی‌های انسانی افراد و گروه‌های درگیر در رویدادهای تاریخی، مانند انگیزه‌ها، ارزش‌ها، غرض‌ها، دودلی‌ها، اندیشه‌ها، بیم‌ها، امیدها، توانایی‌ها و سستی‌ها، پی ببرند. باید بتوانند گذشته را از دریچه‌ی چشمان و تجربه‌ی کسانی که در آن دوره می‌زیستند، توصیف کنند. باید بیاموزند که گذشته را به زمان اکنون نیاورند و بر پایه‌ی ارزش‌های امروزی درباره‌ی آن داوری نکنند، بلکه خود را به گذشته ببرند و زمینه‌های تاریخی رویدادها را در نظر بگیرند. خواندن تاریخ با چنین ویژگی به توانمندی در درک مطلب نیاز دارد.

تحلیل و تفسیر تاریخی

دانش‌آموزان باید دریابند که تاریخ‌نگاران بسته به این‌که چه واقعیت‌های تاریخی را در روایت‌های خود می‌گنجانند و چگونه آن‌ها را تفسیر می‌کنند، با هم تفاوت دارند. نباید آن‌ها را وادار کنیم که همواره در جست‌وجوی «یک پاسخ درست» باشند، بلکه باید فرصتی فراهم کنیم که با دیدگاه‌های متفاوت آشنا شوند و به ارزیابی استدلال‌ها بپردازند. آن‌ها باید فرضیه‌هایی را که ریشه در سندهای تاریخی دارند از دیدگاه‌های گیرا و پرشور اما دور از سندهای تاریخی جدا کنند. همچنین، باید بیاموزند که چگونه سندهای نویافته به تقویت تفسیرهای موجود یا پیشنهاد تفسیرهای تازه می‌انجامند. بنابراین، مطالعه‌ی تاریخ فقط به یادسپاری پاسخ‌ها نیست، بلکه مهارت در ارزیابی پاسخ‌ها و رسیدن به پاسخ‌های دیگر است.

 توانایی‌های پژوهش تاریخی

شورانگیزترین بخش اندیشه‌ورزی تاریخی این است که دانش‌آموزان به تاریخ‌پژوهشی و تاریخ‌نگاری بپردازند. می‌توان با تعریف یک مسأله یا چند پرسش، آن‌ها را به سوی منابع گوناگون رهنمون شد تا خودشان به بررسی سندهای تاریخی بپردازند. باید به آن‌ها فرصت داد که تفسیرهای کتاب درسی را به چالش بکشند، پرسش‌های تازه‌ای درباره‌ی رویدادها پیش بکشند که در کتاب مطرح نشده است و با دیدگاه‌های دیگر که جایی در کتاب درسی ندارند، روبه‌رو شوند. با این کارورزی تاریخی است که درمی‌یابند چرا تاریخ‌پژوهان همواره به تفسیر دوباره‌ی گذشته می‌پردازند و چرا تفسیرهای جدید نه فقط از آشکار شدن سندهای جدید بلکه از بازاندیشی در سندهای قدیمی نیز بروز می‌کند.

تحلیل مسأله‌ و تصمیم‌گیری

دانش‌آموزان در فعالیت‌های تحلیل مساله و تصمیم‌گیری به طور مستقیم در مرکز تنگناهای تاریخی و مسأله‌های دقیقه‌های بحرانی قرار می‌گیرند. رویارویی با مسأله‌ها و گرفتاری‌های این دقیقه‌ها، تحلیل انتخاب‌های دیگر، ارزیابی پی‌آمدهایی که انتخاب‌های دیگر ممکن است به بار آورند، مقایسه‌ی آن‌ها با پی‌آمدهای انتخاب‌هایی که برگزیده شدند، فعالیت‌هایی هستند که درگیرشدن عمیق دانش‌آموزان را در این رویدادها به همراه دارند. در این فعالیت‌ها باید به شناسایی مقدمات تاریخی بپردازند، سود و زیان انتخاب‌های گوناگون را بسنجند و آن‌ها را از نظر ارزش‌های اخلاقی ارزیابی ‌کنند. بنابراین، این فعالیت‌ها می‌تواند توانمندی‌های ضروری برای تصمیم‌گیری در جامعه‌های مردم‌سالار امروزی را نیز در دانش‌آموزان تقویت کنند.

دانش‌آموزان باید بتوانند

دانش‌آموزان باید بتوانند بین واقعیت‌های تاریخی و تفسیرهای تاریخی فرق بگذارند. (این دو به هم مربوط هستند، اما واقعیت‌های تاریخی که یک تاریخ‌نگار گزارش می‌کند، گزینش وی از رویدادهایی است که به نظرش از رویدادهای دیگر مهم‌ترند.)

دانش‌آموزان باید بتوانند چشم‌اندازهای تاریخی را درک کنند. (گذشته را از دریچه‌ی چشمان کسانی که در آن بودند، توصیف کنند و بر پایه‌ی ارزش‌های امروزی درباره‌ی گذشته داوری نکنند، بلکه زمینه‌های تاریخی رویدادها را در نظر یگیرند.)

دانش‌آموزان باید بتوانند داده‌های تاریخی را از منابع گوناگون به دست آورند. (از کتاب‌ها، مجله‌ها، عکس‌های تاریخی،گزارش شاهدان، فیلم‌های مستند، آثار موزه‌ها، جاهای تاریخی، سرشماری‌ها، سندهای مالیات، بررسی‌های آماری و شاخص‌های اقتصادی بهره گیرند.)

دانش آموزان باید بتوانند داده‌های تاریخی را بازجویی کنند. (زمینه‌های اجتماعی، سیاسی و اقتصادی که داده‌ها در آن پدید آمده‌اند، را آشکار کنند و جانب‌داری‌ها و تبلیغات از راه حذف، سرپوش‌گذاری یا اختراع واقعیت‌های تاریخی، را شناسایی و ارزیابی کنند.)

دانش‌آموزان باید بتوانند پیاده‌سازی یک تصمیم را ارزیابی کنند. (موقعیت، نفوذ و تقدم هر بازیگر درگیر را برآورد کنند و جنبه‌های اخلاقی تصمیم و هزینه‌ها و سودها را از چشم‌اندازهای متفاوت، ارزیابی کنند.) از این نظر، تاریخ کارگاه پرورش سیاستمداران آینده است.

پژوهش تاریخی
پژوهش تاریخی

دیدگاه خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

نوشته‌های سالارکتاب را بخوانید و به دوستان خود پیشنهاد بدهید اما از کپی کردن و انتشار آن‌ها در سایت‌های دیگر بپرهیزید. این کار ناپسند را سرقت ادبی می‌نامند که سبب کاهش انگیزه برای تولید نوشته‌های اصیل می‌شود. سرقت ادبی پیگرد قانونی دارد و سبب کاهش رتبه‌ی سایت در موتورهای جست‌وجو به ویژه گوگل می‌شود.