تریاک
بهداشت تاریخی

تریاک از نظر ابن سینا و ناصرالدین شاه

تریاک در اصل به معنای پادزهر است اما امروزه به شیره‌ی گیاه خشخاش گفته می‌شود. حدود ۱۲ درصد این شیره را ماده‌ی مورفین می‌سازد. مورفین مسکن درد است اما بسیار اعتیادآور است. برخی می‌گویند که تریاک برای دیابت (مرض قند) یا بیماری قلب مفید است. برخی فراتر رفته و آن را درمان هر دردی می‌دانند. با این همه، پژوهش‌های دقیق امروزی از آسیب‌های مصرف این ماده اعتیادآور برای بدن می‌گویند. نظر پرشکان پیشین از جمله ابن سینا در این باره چیست؟ آیا می‌دانید این ماده از صادرات ایران در دوره‌ی ناصرالدین شاه بود؟

ابن سینا و تریاک

ابن‌ سینا در کتاب پزشکی خود به نام «قانون در طب» از تریاک با نام افیون یاد کرده و آن را چنین تعریف کرده است: «افیون شیره‌ی خشخاش سیاه است.» او افیون را کاهنده‌ی هر نوع درد می‌داند و می‌گوید که علاج سردرد است. او می‌گوید که افیون سبب خواب‌آلودگی می‌شود و هوش و حافظه را کاهش می‌دهد. افیون بندآورنده‌ای اسهال است اما اگر بیش از یک عدس بخورند، سبب یبوست می‌شود. (قانون در طب، چاپ بیروت، ص۳۴۰-۳۴۱)

دانش امروز نیز می‌گوید که مواد مخدر فقط سبب کاهش درد می‌شوند و بیماری‌ها را درمان نمی‌کنند. از این رو مواد مخدر خالص و به دور از هر نوع ماده‌ی آسیب‌رسان دیگر را به صورت محدود برای کاهش درد شدید پس از عمل جراحی یا ناراحتی‌های دیگر تجویز می‌کنند. مصرف مواد مخدر نه تنها سبب درمان بیماری‌ها نمی‌شود، بلکه بیماری اعتیاد را در پی دارد. این بیماری به‌سختی درمان می‌شود و پیش‌گیری بهترین چاره‌ است.

تریاک ناصری

تریاک در دوره‌ی ناصرالدین شاه از کالاهای صادراتی ایران شد. محمدحسن خان اعتمادالسلطنه در گزارش خدمات ناصرالدین شاه که به مناسب چهلمین سالگرد تاج‌گذاری شاه آماه شده بود، انتشار زراعت خشخاش را از نوآوری‌های آن سلطان بزرگ یاد کرده است:

«در غالب بلاد محروسه‌ ایران به‌حدی که امروز تریاک مال‌التجاره بسیار معتبری است و تریاک ایران به هندوچین و فرنگ همه جا حمل می‌دهند و … قسمت اعظمی از نقدینه‌ی ایران زمین را که همه ساله در بهای امتعه خارجه به ممالک اجنبیه می‌رود، تجارت تریاک دیگر باره به این خاک عود می‌دهد.»

به زبانی ساده‌تر، او می‌گوید پول‌هایی را که به سبب خرید کالاهای خارجی از ایران بیرون می‌رود با فروش تریاک درجه یک ایران به شرق و غرب جهان، به کشور باز می‌گردانیم. (به‌زودی، کشاورزان درختان خود را بریدند و به کاشت خشخاش روی آوردند و محصول مخدر جای گندم را گرفت. تریاک منی دوازه تومان شد!)

منبع:

ابن سینا.القانون فی الطب. بیروت: دار احیاء التراث العربى، ۱۴۲۶ق(۲۰۰۵م) ص۳۴۰-۳۴۱
اعتمادالسلطنه، محمدحسن خان. المآثر و الآثار (چهل سال تاریخ ایران در دوره‌ی پادشاهی ناصرالدین شاه). به کوشش ایرج افشار. تهران: اساطیر، ۱۳۶۲ (ص۱۴۳، ۷۱۹)

تریاک
شیره‌کش‌خانه‌ پاریس، ۱۹۰۳م

لغت‌نامه دهخدا

افیون: تریاک، شیره منجمد خشخاش که تریاک نیز گویند. این لفظ چنانکه گمان کرده‌اند مأخوذ از یونانی نیست، بلکه مأخوذ از افینا می‌باشد که در زبان سانسکریت به معنی شیره خشخاش است و آن را هبیون و هپیون نیز گویند. (ناظم الاطباء).

تریاک: به معنی پادزهر است. (فرهنگ جهانگیری). معجونی است که مُعربش تریاق است و مطلق پازهر را گویند. (فرهنگ رشیدی). پازهر را گویند و معرب آن تریاق است(برهان ).

Leave a Reply

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

salarketab