تریاک
بهداشت تاریخی

تریاک از نظر ابن سینا و ناصرالدین شاه

تریاک در اصل به معنای پادزهر است اما امروزه به شیره‌ی گیاه خشخاش گفته می‌شود. حدود ۱۲ درصد این شیره را ماده‌ی مورفین می‌سازد. مورفین مسکن درد است اما بسیار اعتیادآور است. برخی می‌گویند که تریاک برای دیابت (مرض قند) یا بیماری قلب مفید است. برخی فراتر رفته و آن را درمان هر دردی می‌دانند. با این همه، پژوهش‌های دقیق امروزی از آسیب‌های مصرف این ماده اعتیادآور برای بدن می‌گویند. نظر پرشکان پیشین از جمله ابن سینا در این باره چیست؟ آیا می‌دانید این ماده از صادرات ایران در دوره‌ی ناصرالدین شاه بود؟

ابن سینا و تریاک

ابن‌ سینا در کتاب پزشکی خود به نام «قانون در طب» از تریاک با نام افیون یاد کرده و آن را چنین تعریف کرده است: «افیون شیره‌ی خشخاش سیاه است.» او افیون را کاهنده‌ی هر نوع درد می‌داند و می‌گوید که علاج سردرد است. او می‌گوید که افیون سبب خواب‌آلودگی می‌شود و هوش و حافظه را کاهش می‌دهد. افیون بندآورنده‌ای اسهال است اما اگر بیش از یک عدس بخورند، سبب یبوست می‌شود. (قانون در طب، چاپ بیروت، ص۳۴۰-۳۴۱)

دانش امروز نیز می‌گوید که مواد مخدر فقط سبب کاهش درد می‌شوند و بیماری‌ها را درمان نمی‌کنند. از این رو مواد مخدر خالص و به دور از هر نوع ماده‌ی آسیب‌رسان دیگر را به صورت محدود برای کاهش درد شدید پس از عمل جراحی یا ناراحتی‌های دیگر تجویز می‌کنند. مصرف مواد مخدر نه تنها سبب درمان بیماری‌ها نمی‌شود، بلکه بیماری اعتیاد را در پی دارد. این بیماری به‌سختی درمان می‌شود و پیش‌گیری بهترین چاره‌ است.

تریاک ناصری

تریاک در دوره‌ی ناصرالدین شاه از کالاهای صادراتی ایران شد. محمدحسن خان اعتمادالسلطنه در گزارش خدمات ناصرالدین شاه که به مناسب چهلمین سالگرد تاج‌گذاری شاه آماه شده بود، انتشار زراعت خشخاش را از نوآوری‌های آن سلطان بزرگ یاد کرده است:

«در غالب بلاد محروسه‌ ایران به‌حدی که امروز تریاک مال‌التجاره بسیار معتبری است و تریاک ایران به هندوچین و فرنگ همه جا حمل می‌دهند و … قسمت اعظمی از نقدینه‌ی ایران زمین را که همه ساله در بهای امتعه خارجه به ممالک اجنبیه می‌رود، تجارت تریاک دیگر باره به این خاک عود می‌دهد.»

به زبانی ساده‌تر، او می‌گوید پول‌هایی را که به سبب خرید کالاهای خارجی از ایران بیرون می‌رود با فروش تریاک درجه یک ایران به شرق و غرب جهان، به کشور باز می‌گردانیم. (به‌زودی، کشاورزان درختان خود را بریدند و به کاشت خشخاش روی آوردند و محصول مخدر جای گندم را گرفت. تریاک منی دوازه تومان شد!)

منبع:

ابن سینا.القانون فی الطب. بیروت: دار احیاء التراث العربى، ۱۴۲۶ق(۲۰۰۵م) ص۳۴۰-۳۴۱
اعتمادالسلطنه، محمدحسن خان. المآثر و الآثار (چهل سال تاریخ ایران در دوره‌ی پادشاهی ناصرالدین شاه). به کوشش ایرج افشار. تهران: اساطیر، ۱۳۶۲ (ص۱۴۳، ۷۱۹)

تریاک
شیره‌کش‌خانه‌ پاریس، ۱۹۰۳م

لغت‌نامه دهخدا

افیون: تریاک، شیره منجمد خشخاش که تریاک نیز گویند. این لفظ چنانکه گمان کرده‌اند مأخوذ از یونانی نیست، بلکه مأخوذ از افینا می‌باشد که در زبان سانسکریت به معنی شیره خشخاش است و آن را هبیون و هپیون نیز گویند. (ناظم الاطباء).

تریاک: به معنی پادزهر است. (فرهنگ جهانگیری). معجونی است که مُعربش تریاق است و مطلق پازهر را گویند. (فرهنگ رشیدی). پازهر را گویند و معرب آن تریاق است (برهان).

21 comments

  1. سلام . بنده ۴ برادر داشتم به علت بیماری فوت شدن همه کمتر از ۲۶ سال عمر کردن حالا نوبت من هست بعضیا میگن به من تریاک بکش تا امراض برطرف بشن. خانواده ما کلا پسرها دچار بیماری نامعلوم میشن. به نظر شما تریاک تأثیر دارد؟

    1. درود. مورفین برای کاهش درد بیماران سرطانی تجویز می‌شود. اما این‌که بر سلول‌های سرطانی چه اثری دارد به‌درستی روشن نیست. برخی گزارش‌ها می‌گویند که مورفین سبب رشد تومور می‌شود (growth-promoting) و برخی می‌گویند سبب کاهش رشد آن می‌شود (growth-inhibiting). به نظر می‌رسد تفاوت در مقدار مصرف مورفین، نوع سرطان و انجام پژوهش در شرایط آزمایشگاهی یا روی بیماران سبب این تناقض‌ها شده است. برای مطالعه‌ی بیشتر بخوانید: http://bit.ly/2IDHkF7

  2. چطور در بعضی از بیمارستانهای تخصصی قلب در تهران یکی از داروهایی که به بیماران قلب می دهند حب تریاک میباشد .خودم بیمار قلبی درانجا برای درمان برده بودیم صبح و شب یکی از داروهایش تریاک بود.

    1. درود. همچنان که در این نوشته گفته شده است مواد مخدر سبب کاهش درد می‌شوند. از بررسی پژوهش‌هایی که درباره‌ی ارتباط مواد مخدر و بیماری‌های قلبی انجام شده، شواهدی برای اثبات اثر درمانی این مواد بر بیماران قلبی یافت نشده است. برای مطالعه‌ی بیش‌تر بخوانید: http://bit.ly/2IZby4A

    2. این درسته که تریاک مسکن درده و برای کاهش درد در مواقع ضروری از جمله بعداز جراحی های تهاجمی و باز و یا درد کلیه از مورفین استفاده میشه اما در نظر داشته باشین فقط در مصرف اتفاقی این واقعیت داره وقتی که مصرف مخدر روزمره بشه تمام زندگی آدم رو تحت تاثیر قرار میده از رسیدگی به زن و بچه و کار گرفته تا نظافت شخصی این رو کسایی که مثل من درگیرش بودن می تونن درک کنن بنظر من مرگ از زندگی با اعتیاد خیلی بهتره

  3. مدت هشت سال در یکی از بیمارستانهای ارتش در کادر اداری مشغول بکار بودم. باتوجه با کمیسیونهای پزشکی و شرح حالهای بیماران. هیچ بیمار قلبی معتاد به تریاک یا شیره نداشتیم. حتی دکتر..ک.. متخصص جراح و فوق تخصص قفسه صدری سینه و قلب. هم گاها” اشاره میکرد که بیمار معتاد به تریاک و سیگار داشتم ولی تریاک و شیره به تنهایی نه. یا دکتر…ح… فوق تخصص خون و انکولوژی خودش اعتیاد به شیره تریاک داشت. دوپزشک عمومی هم از دوستانم بودند که شیره تریاک میخوردند. من امتحان کردم ولی معتاد نیستم. پیش دکتر..ح… هم موقع کشیدن شیره بودم.

    1. درود. انسان نیازی به مصرف تریاک یا شیره ندارد. این‌که فلان دکتر یا دانشمند سیگار، تریاک، شیره یا هر نوع ماده‌ی مخدر یا روان‌گردان مصرف می‌کند، دلیلی برای جواز مصرف نیست.

  4. با سلام وعرض ادب
    کشیدن تریاک از مرگ بد تره چون بعد از مدتی چنان رو زندگی آدم تاثیر منفی میزاره که آدم آرزوی مرگ رو میکنه البته این حرف من برای کسانی که مصرف این لعنتی رو تجربه کردن معنی داره امیدوارم که دوست عزیز خداوند به شما عمر طولانی بده مرگ و زندگی دست خداست اگه قراره امر خدا ومشیعت الاهی رو با مصرف تریاک عوض کرد که استغفار ا…….. تمام این آفرینش زیر سوال میره. برادر گل من به دنبال یک راه حسابی باش خودت رو به درد سر نینداز به حرف الکی کسیم گوش نده که اگه تریاک بکشی دیگه همه چی حل میشه برای شما از خداوند مهربان آرزوی سلامتی و عمر طولانی دارم انشالله روزهای خوشی و زیادی در کنار خانواده محترم پیش رو داشته باشید.

  5. تریاک خوب وبدونه ناخالصی بسیار برای بدن ومرضقند وجریان خون وقلب واستقامت بدن وبالابردن ضریب هوش وحواص مفید است.من که مصرف میکنم باور کنید حس ششم قوی پیدا کرده ام که حتی بعضی از اطرافیانم به من حس هفتم میگویند ولی مراقب باشید هفته یه بار بیشتر نکشید تا معتادش نشوید زیرا اعتیاد بهش اصلا خوب نیست.بروید واز نعشه بودنش لذت ببرید….

  6. درود
    تریاک با توجه به اینکه دفع چربی میکند به قلب کمک میکند تا راحت تر کار کند البته انسان عاقل میتواند با ورزش و رژیم غذایی درست این کار را انجام دهد.متاسفانه وابستگی بیش از حد دارد که استفاده آن به عنوان کمک به قلب به هیچ عنوان ارزشش را ندارد.در آخر باید اندک ناچیز خوبیش را به فراوانی بدیش ترجیح نداد.حمود

  7. Mohammad
    من الان ده ساله تریاک میکشم الان ۳۷سالمه هرروز که میخام مصرفم رو شروع کنم انگار که وارد بهشت میشم چنان سر حالم میکنه که انگار صبح جمعه رفتم کوه نوردی والان میخام صبحانه تپل بزنم فقط موضوع درست مصرف کردن تریاکه

  8. سلام آقای محمد اگر واسه شما لذت بخش هست لطف کنید فقط واسه خودت باشه چون عده ای درحال ترک میباشند و با این حرکت ونوشته شما تحریک میشوند ودوباره به تریاک روی میاورند .لطف کنید پیامتان را حذف کنید خوبیت ندارد

      1. باسلام
        والله من خودم بیست ساله مصرف میکنم هفته ای یک بار بوده دوماهی ده روز هیچ وابستگی هم ندارم چیز خوبی توش ندیدم بجز نعشگی ولی قبول دارم از کارهای روز مره عقب میفتم خلاصه بهتره بگم اگه خوبه یا بیماری دارم دکتر تجویز کنه بهتره تا مدام مصرف کنم

        1. درود

          به چیزهای خوب معتاد شوید. « نفس آدمی معتاد است و با عادات مر آن را الفتی بود و چون چیزی وی را عادت شد، چون طبیعتی شود» هجویری، کشف المحجوب

پاسخ دادن به محمود لغو پاسخ

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

نوشته‌های سالارکتاب را بخوانید و به دوستان خود پیشنهاد بدهید اما از کپی کردن و انتشار آن‌ها در سایت‌های دیگر بپرهیزید. این کار ناپسند را سرقت ادبی می‌نامند که سبب کاهش انگیزه برای تولید نوشته‌های اصیل می‌شود. سرقت ادبی پیگرد قانونی دارد و سبب کاهش رتبه‌ی سایت در موتورهای جست‌وجو به ویژه گوگل می‌شود.