ثبوتی
شخصیت‌ها علمی

ثبوتی نخستین رصدخانه نوین ایران را ساخت

یوسف ثبوتی دکترای اخترفیزیک را از دانشگاه شیکاگو در ایالات متحده‌ی آمریکا دریافت کرد. در دانشگاه‌های پرآوازه‌ی جهان مانند دانشگاه نیوکاسل انگلستان و دانشگاه پنسیلوانیای آمریکا به تدریس پرداخت. برخی از بزرگ‌ترین پژوهشگاه‌های فیزیک و اخترشناسی جهان، مانند انستیتوی نجوم و اخترفیزیک آمستردام هلند پذیرای او بودند. با این همه، به ایران بازگشت، زیرا آرزوهایی بس بزرگ‌تر داشت. او می‌خواست نام اخترشناسان بزرگ ایرانی مانند ابوریحان بیرونی را دوباره زنده کند. او نخستین رصدخانه نوین ایران را بنیان نهاد.

زندگی ثبوتی

یوسف ثبوتی در یکم شهریور ۱۳۱۱ در زنجان چشم به جهان گشود. در سال ۱۳۲۹ همزمان در دو رشته‌ی کشاورزی و فیزیک دانشگاه تهران پذیرفته شد. او به دلیل علاقه‌ی بسیار به فیزیک، این رشته را برگزید. سپس به کانادا رفت. او کارشناسی ارشد فیزیک را از دانشگاه تورنتو دریافت کرد. دوره‌ی دکترای اخترفیزیک را در دانشگاه شیکاگو نزد استادان بزرگ این رشته مانند چاندراسکار و چمبرلن گذراند. او چندی در دانشگاه‌های انگلستان و ایالات متحده به تدریس پرداخت.

ثبوتی در سال ۱۳۴۳ به ایران بازگشت و استاد بخش فیزیک دانشگاه شیراز شد. هرچند برای ادامه‌ی پژوهش‌‌هایش به اروپا و آمریکا سفر ‌کرد، برای بهبود آموزش و پژوهش فیزیک و اخترشناسی در ایران نیز کوشید. در نخستین گام بزرگ، رصدخانه‌ی پژوهشی ابوریحان بیرونی را در شیراز بنیان‌ نهاد. پس از حدود یک دهه پیگیری، این رصدخانه در سال ۱۳۵۵ گشایش یافت. برای نخستین بار مقاله‌های پژوهشی در زمینه‌ی اخترشناسی از سرزمین ایران به جهانیان عرضه شد.

پژوهش ثبوتی

ثبوتی بیش از ۵۰ مقاله‌ی پژوهشی در مجله‌های معتبر جهان به چاپ رسانده است. بیشتر پژوهش‌هایش درباره‌ی نوسان‌های ستارگان بوده است. همچنان که بررسی لرزش‌ها و نوسان‌های زمین به هنگام زمین‌لرزه به دانشمندان کمک کرد شناخت بهتری درباره‌ی ساختار درونی زمین پیدا کنند، بررسی نوسان‌های ستارگان می‌تواند راهی برای شناخت بهتر ساختار درونی ستاره‌ها باشد. این بررسی‌ها با رصدهای دقیق وانجام محاسبه‌های پیچیده‌ی ریاضی انجام می‌شود.

ثبوتی پس از راه‌اندازی دوره‌ی دکترای فیزیک و اخترشناسی در شیراز، دانشگاه ویژه‌ی تحصیلات تکمیلی را در زنجان بنیان نهاد. هدف این دانشگاه، پرورش دانشجویان پژوهشگر در دوره‌های کارشناسی ارشد و دکترا در شاخه‌های گوناگون علوم پایه است. ثبوتی بیش از ۲۰ سال برای پیشرفت این دانشگاه کوشید و پژوهشگران بسیاری پرورش داد. او همه‌ی دانشجویان و همکارانش را به کوشش بیشتر فرامی‌خواند و براین باور است که: «آن چه در طلبش هستیم هزینه و همتی بیشتر از آن چه به خرج داده‌ایم، می‌طلبد.»

رصدخانه بیرونی

طرح ساخت رصد‌خانه‌ی بیرونی را پروفسور یوسف ثبوتی در دهه ۱۳۴۰ پیشنهاد کرد. این رصد‌خانه‌ در بالای تپه ای در شمال غربی شهر شیراز واقع است. ارتفاع این رصدخانه از سطح دریا ۱۷۴۰ متر و حدود ۱۸۰ متر بالاتر از شهر شیراز است. ساخت رصدخانه در سال ۱۳۵۱ آغاز و در سال ۱۳۵۵ به پایان رسید. تلسکوپ اصلی این رصدخانه با قطر آینه‌ی ۵۱ سانتی متری از شرکت آسترومکانیکز خریداری شد. این تلسکوپ را پروفسور ادوارد گاینن نصب کرد. پروفسور رابرت اچ کوک مشاور ساخت این رصدخانه بود.

رصدخانه بیرونی نخستین رصدخانه پژوهشی ایران به شمار می آید. بر پایه ی نخستین گزارش سالانه‌ی رصدخانه، در ۱۵ ماه نخست راه‌اندازی، بیش از ۱۴۰۰ ساعت رصد انجام شده است. این رصدخانه در سال ۱۳۵۷ در چند برنامه پژوهشی بین‌المللی همکاری داشته است. پروفسور گاینن رصد ستاره‌های متغیر را در ایران پایه‌گذاری کرد. بسیاری از پژوهشگران ایرانی به پژوهش در این زمینه گرایش پیدا کردند. گاینن به دعوت پروفسور ثبوتی به ایران آمده بود و تا ۱۳۵۷ در دانشگاه شیراز تدریس می کرد.



مجموعه‌ی اخترشناسی و فضا

منظومه‌ی خورشیدی، نویسنده: لی.زا ایی. گریت‌هاوس، مترجم: حسن سالاری
کاوش در فضا، نویسنده: کانی یانکوفسکی، مترجم: سلیمان فرهادیان
تاریخ اخترشناسی، نویسنده: لیزا ایی. گریت‌هاوس، مترجم: حسن سالاری
فضاپیمایی به نام زمین، جینا دل فوکو، مترجم سلیمان فرهادیان
اخترشناسان و تلسکوپ‌ها، کانی یانکوفسکی، مترجم: سلیمان فرهادیان

دیدگاه خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

نوشته‌های سالارکتاب را بخوانید و به دوستان خود پیشنهاد بدهید اما از کپی کردن و انتشار آن‌ها در سایت‌های دیگر بپرهیزید. این کار ناپسند را سرقت ادبی می‌نامند که سبب کاهش انگیزه برای تولید نوشته‌های اصیل می‌شود. سرقت ادبی پیگرد قانونی دارد و سبب کاهش رتبه‌ی سایت در موتورهای جست‌وجو به ویژه گوگل می‌شود.