خزندگان
زیست‌شناسی علمی

خزندگان چه ویژگی‌هایی دارند

خزندگان گروهی از مهره‌داران هستند که دمای بدنشان با دمای محیط تغییر می‌کند. پوست آن‌ها پوشیده از پولک است. تخم‌گذار هستند. بسیاری از آن‌ها در خشکی و برخی در آب زندگی می‌کنند. ساختمان پوست و تخم خزندگان، آن‌ها را برای زیستن در خشکی سازگار کرده است.

خزندگان از مهرهداران هستند

این جانوران ستون‌مهره‌ها و اسکلت استخوانی دارند. ستون‌مهره‌ها در مارها بسیار دراز و انعطاف‌پذیر است. در نتیجه جانور می‌تواند با تغییر شکل بدنش خود را به پیش براند. اما در لاک‌پشت‌ها این مهره‌ها محکم به هم وصل شده‌اند و لاک جانور را می‌سازند.

سوسمارها اسکلت پیچیده‌تری دارند. اغلب آن‌ها پاهای ورزیده‌ای برای حرکت دارند. برخی مانند آفتاب‌پرست انگشتان مناسب برای گرفتن شاخه‌های درختان دارند. پاهای کروکودیل‌ها بسیار کوتاه است، چنان‌که شکم جانور بر زمین می‌خزد. دُم در کردوکودیل‌ها نقش مهمی در شنا بازی می‌کند.

پوست آن‌ها را پولک پوشانده است

پوست این جانوران را صفحه‌های از جنس ماده‌ی شاخی می‌پوشاند. این صفحه‌ها را پولک‌ می‌نامند. هر پولک بخشی از سطح پولک دیگر را می‌پوشاند. هم‌پوشانی پولک‌ها به ضدآب شدن پوست کمک می‌کند. بنابراین، خزندگان برخلاف دوزیستان، آب بسیار کم‌تری از راه پوست از دست می‌دهند.

پولک، شاخ، ناخن

پولک‌های خزندگان از همان ماده‌ای ساخته‌ شده‌اند که موها، ناخن‌ها و سطح رویی پوست شما را می‌سازد. شاخ جانوران نیز از همین ماده ساخته شده‌ است. این ماده یک نوع پروتین به نام کراتین است.

پولک‌ها در مارها و بیش‌تر سوسمارها، صاف و انعطاف‌پذیرند. به همین سبب، جانور آزادانه‌تر حرکت می‌کند. پولک‌ها در لاک‌پشت‌ها به هم چسبیده‌اند و از زیر با صفحه‌های استخوانی پشتیبانی می‌شوند. پولک‌های برخی خزندگان به شکل برجستگی‌ها یا خارهای نوک‌تیز درآمده‌ است.

دمای بدن آن‌ها با دمای محیط تغییر میکند

خزندگان را جانوران خون‌سرد به شمار می‌آورند. اما بدن آن‌ها مانند بدن جانوران خون‌گرم، باید دمای مناسب داشته باشد. خون‌گرم‌ها، مانند پرندگان، گرما را درون بدن تولید می‌کنند، اما خزندگان گرما را از محیط می‌گیرند. از این رو، بیش‌تر خزندگان در جاهای گرم مانند بیابان‌ها زندگی می‌کنند.

چون این جانوران گرمایش بدنشان را از محیط می‌گیرند، در مقایسه با جانوران خون‌گرم به غذای کم‌تری نیاز دارند. در خون‌گرم‌ها بیش از ۸۰ درصد از انرژی مواد غذایی برای گرمایش مصرف می‌شود.  از این رو، خزندگان می‌توانند در جاهایی با کمبود غذا مانند بیابان‌ها به خوبی زندگی کنند.

خزندگان تخمگذارند و در خشکی تخم میگذارند

بچه‌های این جانوران درون تخم پدید می‌آیند. تخم بیش‌تر آن‌ها دارای پوسته‌ای به نرمی چرم است که اکسیژن و رطوبت از آن می‌گذرد. درون تخم مقداری زرده به عنوان غذا و یک مایع محافظ به نام آمنیون وجود دارد. این ویژگی‌ها باعث مقاومت تخم در برابر خشکی می‌شود.

بیش‌تر خزندگان تخم‌هایشان را درون خاک پنهان می‌کنند و از آن‌ها نگه‌داری نمی‌کنند. اما برخی مانند پیتون هندی، خود را به دور تخم‌ها حلقه می‌کنند و با پیچ و تاب دادن به ماهیچه‌هایشان می‌کوشند تخم‌ها را گرم نگه دارند. برخی سوسمارها تخم‌های خود را در لانه‌ی گرم موریانه‌ها می‌گذارند.

خزندگان باستانی

خزندگان تاریخ درازی دارند و پیدایش آن‌ها به روزگار دایناسورها باز می‌گردد. کروکودیل‌ها نزدیک‌ترین خزندگان به دایناسورها هستند. اما نیاکان لاک‌پشت‌ها هم‌زمان با نخستین دایناسوها می‌زیستند. مارها دیرتر از همه پدید آمدند.

کتاب آشنایی با جانوران: خزندگان نسخه PDF

آشنایی با جانوران: خزندگاننویسنده : حسن سالاری

  • نسخه الکترونیک این کتاب از طریق فیدیبو به صورت کاملا قانونی در دسترس است.
  • بیش از هفتاد عکس از خزندگان ایران برای نخستین بار در این کتاب چاپ شده است. این عکس‌ها را آقای علیرضا شهرداری، عکاس طبیعت و پژوهشگر میدانی جانوران ایران، گرفته است.
  • این کتاب در دوازدهمین دوره‌ی کتاب‌های آموزشی رشد (آذر ۱۳۹۵) عنوان کتاب برگزیده را دریافت کرد.

 

لحظه شکار افعی عنکبوتی

 

دیدگاه خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

نوشته‌های سالارکتاب را بخوانید و به دوستان خود پیشنهاد بدهید اما از کپی کردن و انتشار آن‌ها در سایت‌های دیگر بپرهیزید. این کار ناپسند را سرقت ادبی می‌نامند که سبب کاهش انگیزه برای تولید نوشته‌های اصیل می‌شود. سرقت ادبی پیگرد قانونی دارد و سبب کاهش رتبه‌ی سایت در موتورهای جست‌وجو به ویژه گوگل می‌شود.