خوارزمی
تاریخ علم زندگی‌نامه

خوارزمی بنیان‌گذار جبر با ترجمه‌‌ی حسن سالاری

خوارزمی بنیان‌گذار جبر کتاب خواندنی و دیدنی برای آشنایی با این ریاضی‌دان بزرگ ایران است. این کتاب را انتشارات  «روزن سنترال» در سال ۲۰۰۶م منتشر کرده است. این کتاب را انتشارات فاطمی با ترجمه‌ی حسن سالاری به بازار نشر ایران فرستاده است. متن ساده و روان، تصویرهای جذاب و دقت در ترجمه و ویرایش سبب شد تا هم خوانندگان و هم کارشناسان آن را بپسندند. این کتاب چند بار چاپ شده است و همچنان خوانندگان بیش‌تری پیدا می‌کند.

خوارزمی جهانیان

خوارزمی، چنان‌که جورج سارتن در کتاب مقدمه بر تاریخ علم می‌گوید، یکی از بزرگ‌ترین ریاضی‌دانان همه‌ اعصار به شمار می‌آید. او با نگارش کتاب «الجبر و المقابله» شاخه‌‌ی جدیدی از ریاضیات را به نام جبر بنیان نهاد. او با نگارش کتاب «الجمع و التفریق بحساب الهند» جهانیان را با شیوه‌‌ی حساب و ارقام هندی آشنا کرد. حساب به روش هندیان همین شیوه‌‌ی حساب و عددنویسی امروزی است که در مدرسه‌های سراسر جهان به دانش‌‌آموزان آموزش داده می‌شود.

کتاب حساب هندی که خوارزمی نوشت سبب شد تا نام او به صورت واژه‌‌ی الگوریتم (صورت لاتین الخوارزمی) در زبان‌های اروپایی ماندگار شود. نویسنده‌ی کتاب این حقیقت را چنین بیان کرده است: «خوارزمی بی‌آن‌که خود بداند نامی برای یکی از شاخه‌های بنیادی ریاضیات پیشرفته فراهم کرد. نام او بر علم الگوریتم ماندگار شد که پایه‌‌ی یکی از فعالیت‌های علمی و نظری کار با رایانه است. دیگر درباره‌ی‌ اثرگذاری این دانش‌پژوه بزرگ چه می‌توان گفت.»

 ساختار و محتوا

کتاب خوارزمی بنیان‌گذار جبر را  انتشارات «روزن سنترال» در سال ۲۰۰۶م منتشر کرد. متن اصلی کتاب در ۱۱۲ صفحه تنظیم شده است. کتاب با یک مقدمه آغاز می‌شود و هفت فصل دارد. این کتاب با گاهشمار زندگی زندگی و روزگار خوارزمی، معرفی منابع و نمایه به پایان می‌رسد. کتاب چهار رنگ است و تصویرهایی مرتبط با روزگار خوارزمی یا صفحه‌هایی از نسخه‌هایی خطی در میان متن اصلی آن آمده است.

نویسنده در فصل اول و دوم این کتاب به معرفی زندگی خوارزمی و دوران شکوفایی تمدن اسلامی می‌پردازد. او در فصل سوم، چهارم و پنجم، به معرفی دستاوردهای علمی خوارزمی و نقشی که در پیشرفت ریاضیات و اخترشناسی داشته پرداخته است. این کتاب با گاهشمار دوران خوارزمی، واژه‌نامه معرفی منابعی برای مطالعه بیش‌تر و کتاب‌نامه به پایان می‌رسد.

ترجمه و ویرایش

با وجود پرآوازه بودن خوارزمی در جهان غرب، کتاب‌های اندکی درباره‌‌ی او در جهان شرق، از جمله ایران، منتشر شده است. نخستین‌ بار در سال ۱۳۴۸ حسین خدیوجم به ترجمه‌‌ی الجبر و المقابله پرداخت. سپس در سال ۱۳۵۰، ابوالقاسم قربانی با نگارش مقاله‌‌ی پژوهشی در کتاب زندگینامه ریاضیدانان ایرانی این ریاضیدان بزرگ را معرفی کرد. در سال ۱۳۸۰، یونس کرامتی به بازنویسی کتاب جبر و مقابله به صورت فرمول‌های امروزی ریاضیات پرداخت.

برای معرفی خوارزمی به نوجوانان کتاب‌های اندکی منتشر شده و انتشارات فاطمی کوشیده این کمبود را برطرف کند. در کتاب عدد که سال‌ها پیش همین ناشر با ترجمه و بازپرداخت ایرج جهانشاهی منتشر کرد، خوارزمی معرفی شده است. کتاب خوارزمی که با ترجمه‌ی حسن سالاری منتشر شده از دیگر کوشش‌های این ناشر باسابقه است. انتخاب این کتاب با این هدف انجام شد که نوجوانان ایرانی از زبان نویسنده‌ی غیرایرانی با جایگاه خوارزمی در پیشرفت ریاضیات آشنا شوند.

ویرایش این کتاب را یونس کرامتی انجام داده که دکترای تاریخ علم دارد. مترجم با راهنمایی ایشان مطالب کوتاهی را درون کادرهایی جدا از متن به آن افزوده‌ است تا فهم مطالب کتاب برای خوانندگان نوجوان آسان‌تر شود. برای مثال، نویسنده‌ی‌ کتاب در جایی اشاره می‌کند که خوارزمی برای نگارش زیج خود از «زیج شهریاران» بهره گرفته است. مترجم با راهنمایی ویراستار کادری با عنوان زیج شهریاران افزوده و در آن توضیح داده که زیج چیست و زیج شهریاران چگونه پدید آمد.

 سخن خوارزمی

خوارزمی فرمود: «شوق رسیدن به نام نیک است که رنج کشف رازهای دانش، و زحمت حل مشکلات علمی را بر دانشمند آسان می‌سازد. نام نیکی که همه‌ی ثروت‌ها و پیرایه‌های مادی، با آن‌که با رنج بسیار به دست می‌آیند، در برابرش ناچیز است.»

خوارزمی
خوارزمی

خوارزمی، بنیان‌گذار جبر

نویسنده: کارونا برزینا
مترجم: حسن سالاری / ویراستار: یونس کرامتی
ناشر: فاطمی، ۱۳۸۸ (چاپ سوم، ۱۳۹۴)

کتاب را از پایگاه ناشر خریداری کنید

Leave a Reply

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

salarketab