دهه اول محرم
تاریخی شخصیت‌ها

دهه اول محرم در کربلا چه گذشت

دهه اول محرم را شیعیان به یاد امام حسین (ع) سوگواری می‌کنند. شاید برای برخی از مردم این پرسش مطرح باشد که چرا پیش از شهادت آن حضرت برای ایشان مجلس سوگواری به پا می کنند. بررسی کتاب‌های تاریخی نشان می‌دهد که از آغاز ماه محرم و حتی اندکی پیش از آن رویدادهای ناگواری برای آن حضرت پیش آمد. (شهادت مسلم بن عقیل در نهم ذیحجه، حدود یک ماه پیش از عاشورا رخ داد). در این جا مهم‌ترین این رویدادها بر پایه‌ی کتاب تاریخ دینوری (اَخبارُ الطّوال) یادآوری می‌شود.

یکم محرم: ورود به کربلا

حر بن یزید ریاحی از سوی عبیدالله بن زیاد فرمان داشت تا حسین (ع) را در جایی خشک و بی آب فرود آورد. حر نامه را به امام نشان داد. متن آن چنین بود: «همان جا که این نامه‌ام به دست تو می‌رسد بر حسین و یاران او سخت بگیر و او را در بیابانی بدون آب و سبزه فرود آورد و حامل این نامه را مامور کرده‌ام تا مرا از آنچه انجام می‌دهی آگاه سازد و السلام.» بر این پایه، حر از حرکت امام جلوگیری کرد، در حالی که ایشان در کربلا بود و روز چهارشنبه اول محرم سال ۶۱ق بود. (ص۲۹۸-۲۹۹)

هفتم محرم: بستن آب

عبیدالله بن زیاد به عمر بن سعد فرمان داد به سرعت به کربلا برود. سپس به او نوشت: «از حسین و یاران او آب را بازگیر و نباید یک جرعه آب بنوشند.» همین که این نامه به دست عمر بن سعد رسید گروهی در حدود پانصد نفر را فرستاد تا نگذارند امام و یارانش از فرات آب بردارند. این رویداد سه روز پیش از شهادت آن حضرت بود. اما عباس بن علی همراه چند دلاور دیگر بر نگهبانان فرات حمله بردند و توانستند چند مشک را پر از آب کنند و به یاران امام برسانند. (ص۳۰۰-۳۰۱)

نهم محرم: آغاز حمله

ابن زیاد از پسر سعد خواست حمله را آغاز کند. در نامه به او نوشت: «بر حسین و یارانش پیشنهاد کن که تسلیم فرمان من شوند. اگر پذیرفتند، او و یارانش را نزد من بفرست و اگر سرپیچی کردند بر او حمله کن که او نافرمان و گردن کش و تفرقه انداز است.» در نامه نوشته بود که اگر عمر بن سعد فرمانبرداری نکند، لشکر را به شمر بن ذی الجوشن واگذارد. عمر در شامگاه پنجشنبه نهم محرم یعنی شب جمعه فرمان حمله داد. امام از آن ها خواست که جنگ را به فردا واگذارند و پذیرفتند. (ص۳۰۱-۳۰۲)

دهم محرم: نبرد خونین

در آغاز این روز همین که عمر بن سعد نماز صبح را به جای آورد، فرمان حمله داد. حر بن یزید ریاحی به یاران امام حسین (ع) پیوست. پس از کشته شدن یاران آن حضرت، نوبت به خانواده ایشان رسید. نخست علی اکبر به میدان رفت. آن گاه عباس و برادرانش به جنگ پرداختند تا کشته شدند و حسین تنها ماند. کودک خردسالش را در دامنش نشانده بود که آن را هدف تیری قرار دادند و در دامن پدر کشته شد. امام را تیرباران کردند و با نیزه و شمشیر به او ضربه زدند. (ص۳۰۲-۳۰۳)

دوازدهم محرم: سرها بر نیزه

عمر بن سعد در همان روز عاشورا سر امام حسین (ع) را به خولی داد تا برای عبیدالله بن زیاد ببرد. عمر دو روز دیگر در کربلا ماند. سپس فرمان داد تا سرهای شهدا را بر نیزه کنند. همچنین گفت که زنان و خواهران و دختران و کنیزان حسین (ع) را بر کجاوه پوشیده سوار کنند و همگی به سوی کوفه راهی شدند. ابن زیاد در کوفه با چوب بر دندان‌های پیشین حضرت چوب زد. سپس فرمان داد تا شمر سرهای بریده و اسیران را به نزد یزید به شام ببرد. (ص۳۰۵-۳۰۶)

منبع:

دینوری، ابوحنیفه احمد بن داود. اَخبارُ الطّوال. ترجمه محمود مهدوی دامغانی. چاپ اوّل. تهران: نشر نی، ۱۳۶۴.

درباره دینوری

ابوحنیفه احمدبن داود دینوری (درگذشته به سال ۲۸۳ قمری) از مورخان بزرگ اسلامی است. اخبارالطوال ابتدا به تاریخ خلقت می‌پردازد و مطالبی در مورد پیامبرانی چون ادریس و نوح و هود و ابراهیم… و پادشاهی داود و سلیمان تا ظهور عیسی بیان می‌دارد. سپس به مطالبی درباره‌ی ظهور زرتشت و آیین او و نجات بنی‌اسرائیل به‌وسیله‌ی پادشاهان ایران می‌پردازد. شرح حال و سرگذشت پادشاهان ایران، از جمشید و پیروزی ضحاک بر او، تا منوچهر و کیقباد و گشتاسب و بهمن و دارا و اسکندر و ملوک‌الطوایف و سپس ساسانیان تا انقراض ایشان از مباحث دیگر کتاب است. تاریخ اسلام در این کتاب با تفصیل پیکارهای اعراب و ایرانیان در دوره‌ی خلافت عمر شروع و به پایان خلافت معتصم ختم می‌شود. علاوه بر این جنگ‌های امیرالمؤمنین علی (ع) با معاویه و جنگ‌های جمل و صفین و خوارج و دوره‌ی حکمرانی معاویه و یزید، واقعه‌ی کربلا و شهادت امام حسین (ع) هم مفصل بیان شده است. داستان قیام مختار و همراهانش، حکومت زبیریان، انقراض بنی‌مروان و قیام مردم ایران بخصوص قیام خراسان به رهبری ابومسلم از دیگر مباحث کتاب است. گرایش نسبی به عنصر ایرانی در اخبارالطوال به وضوح مشهود است.

Leave a Reply

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *