قابوس‌نامه
تاریخی زندگی

ده پند بزرگ از کتاب قابوس‌نامه

قابوس‌نامه یکی از آثار ارجمد زبان فارسی در قرن پنجم هجری قمری/یازدهم میلادی است که عنصر المعالی کیکاوس بن قابوس برای فرزندش گیلان‌شاه در چهل و چهار باب نوشته است. او خواسته است بدین وسیله تجربیات خویش را در اختیار فرزندش بگذارد و او را راهنمایی کند و مسائل مختلف زندگانی و هنرها و پیشه‌های گوناگون آن زمان را بدو بیاموزد تا اگر به امارت نرسد راه‌های مختلف معیشت را بداند. آغاز نگارش کتاب در ۴۷۵ قمری/۱۰۶۴-۱۰۶۵ میلادی یعنی در ۶۳ سالگی نویسنده بوده است.

اصل نیکی

اگر از روی دین ننگری، از روی مردی خود نگر، که پدر و مادر سبب نیکی و اصل پرورش تو هستند، چون در حق ایشان مقصر باشی، چنان نماید که تو سزای هیچ نیکی نیستی که آن‌کس که او حق‌شناس نیکی اصل نباشد، نیکی فرع را هم قدر نداند.

عنصرالمعالی، قابوس‌نامه ، باب پنجم

 

بیاموز در هر زمان

آموختن را وقت پیدا مکن، چه هر وقت و هر حال که باشد، باید که یک ساعت از تو نگذرد که دانشی نیاموزی. اگر در آن وقت دانایی حاضر نباشد از نادانی توان آموخت که اگر به چشم دل در نادان نگری، آنچه تو را از وی ناپسندیده آید، بدانی که آن نباید کرد.

عنصرالمعالی، قابوس‌نامه ، باب ششم

 

جوانی و خویشتن‌داری

هرچند جوانی، پیرعقل باش. نگویم که جوانی مکن، لیکن جوان خویشتن‌دار باش و از جوانان پژمرده نباش.

عنصرالمعالی، قابوس‌نامه، باب هفتم

 

راز آسایش

اگر خواهی که از رنج دور باشی، حسود مباش و اگر خواهی که زندگانی به آسانی گذرانی، روش خویش بر روی کار دار.

خسرو انوشیروان به نقل از قابوس‌نامه، باب هشتم.

 

نتیجه‌ی پاک‌دستی

اگر خواهی که از شمار آزادگان باشی، طمع را در دل خود جای مده و اگر خواهی که زبانت دراز باشد، کوتاه‌دست باش.

خسرو انوشیروان به نقل از قابوس‌نامه، باب هشتم.

 

از دیگران بیاموزیم

چرا مردمان از کاری پشیمانی برند که دیگری از آن کار پشیمانی برده باشد؟!

خسرو انوشیروان به نقل از قابوس‌نامه، باب هشتم.

 

رازدار خودت باش

حق بگو اگرچه تلخ باشد و اگر خواهی که راز تو را دشمن نداند، با دوست مگوی.

خسرو انوشیروان به نقل از قابوس‌نامه، باب هشتم.

 

پاسخ سخن‌چینان

هر که تو را بی‌گناه، سخنی زشت گوید، او را تو معذورتر از آن کسی دان که آن سخن به تو رساند.

خسرو انوشیروان به نقل از قابوس‌نامه، باب هشتم.

معذور: قابل بخشش، بخشودنی

 

راز خوش‌نامی

اگر خواهی که مردمان نیکوگوی تو باشند، تو مردمان را نیکوگوی باش.

خسرو انوشیروان به نقل از قابوس‌نامه، باب هشتم.

 

فروتنی بزرگان

هر بزرگی که خود را خُرد نگارد، بزرگ زمان باشد.

خسرو انوشیروان به نقل از قابوس‌نامه ، باب هشتم.

 

لغت‌نامه دهخدا

قابوسنامه:  کتابی است در اخلاق تألیف عنصر المعالی کیکاوس بن اسکندربن قابوس بن وشمگیربن زیار و تألیف آن به سال ۴۷۵ ق است . این کتاب مکرر به طبع رسیده ، از جمله درایران هفت بار به طبع رسیده که چاپ پنجم توسط سعید نفیسی به سال ۱۳۱۲ ش طبع شده و چاپ ششم به اهتمام امین عبدالمجید بدوی در تهران به سال ۱۳۳۵ انتشار یافته و همچنین در انگلستان جزو انتشارات اوقاف گیب به اهتمام روبن لیوی (لوِی ) به سال ۱۹۵۱ م  منتشر شده و نیز چند بار در هند طبع و انتشار یافته است.

عبارت‌های مرتبط:

Leave a Reply

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *