ردپا و آثار جانوران
کتاب مرجع محیط زیست

ردپا و آثار جانوران سرنخ‌های کارآگاهان طبیعت

ردپا و آثار جانوران دستاورد کوشش‌های کارآگاهانه‌ای است که گروهی از جوانان ایرانی برای ردیابی جانوران از روی سرنخ‌های به جای مانده در طبیعت انجام داده‌اند. انگیزه‌ی تولید این کتاب پس از مشاهده‌ی کتابی به زبان انگلیسی پدید می‌آید، اما نویسندگان به این نتیجه می‌رسند که ترجمه نمی‌تواند پاسخگوی نیاز علاقه‌مندان به طبیعت ایران باشد و تولید کتابی مشابه را در دستور کار قرار می‌دهند. این کتاب در شش فصل تنظیم شده است: ردپا، سرگین و ادرار، ریمه‌ها، آثار فعالیت‌های تغذیه‌ای، لانه‌ها، آشیانه‌ها و مخفیگاه‌ها و دیگر نمایه‌ها (نشانه‌ها). عکس‌هایی از این سرنخ‌ها همراه با عکس‌هایی زیبا از برخی جانوران ایران در کنار متنی ساده و خواندنی بر کاغذ گلاسه به چاپ رسیده است.

سرنخ‌های جانوران

بسیاری از جانوران‌شناسان، کارشناسان محیط‌ زیست و علاقه‌مندان به طبیعت با کمک سرنخ‌هایی که جانوران در زیستگاه‌های خود به جای می‌گذارند، به جست‌وجوی آن‌ها بر می‌خیزند. ممکن است من و شما به طبیعت برویم و هیچ یک از جانورانی که عکس‌هایشان را در کتاب‌ها دیده‌ایم و گفته‌اند که در فلان زیستگاه وجود دارند، نبینیم. اما ندیدن اغلب به معنای نبودن نیست. ممکن است در زمان و مکان نامناسب در جست‌وجوی جانور مورد نظر باشیم. گاه ممکن است جانور مورد نظر از کنارمان گذشته یا ما از کنارش گذشته باشیم اما به حضورش پی نبرده باشیم. چیز چندان غریبی نیست، زیرا که گاه فقط کارآگاهان تیزبین و کارکشته می‌توانند از سرنخ‌هایی که اغلب به آن‌ها توجه نمی‌شود، به مظنون دست پیدا کنند.

یکی از کاراگاهان طبیعت ایران سعیده بنی‌اسدی است. او در دوران دانشجویی با کتاب Animal Tracks and Sings آشنا می‌شود و ترجمه‌ی آن را آغاز می‌کند. در جریان ترجمه روشن می‌شود که بخشی از اطلاعات این کتاب در کشور ایران کاربرد ندارد و اطلاعات بسیاری که به جانوران ایران مربوط باشد در آن دیده نمی‌شود. پس تصمیم می‌گیرند که ترجمه را بازنویسی و با اطلاعات تکمیلی، بازپرداخت کنند. از این رو به بررسی منابع گوناگون می‌پردازد و از پژوهشگران و آگاهان به محیط‌زیست ایران راهنمایی می‌گیرد. او با همکاری آقای سعید چراغی به عکاسی از ردپا و آثار جانوران ایران می‌پردازند. سرانجام، این کوشش‌ها که از ۱۳۸۷ آغاز شده بود، در زمستان ۱۳۹۲ به صورت کتابی زیبا و کاربردی به بار می‌نشیند.

ساختار و محتوا

این کتاب در شش فصل تنظیم شده است که عبارت‌اند از: ۱) ردپا، ۲) سرگین و ادرار، ۳) ریمه‌ها، ۴) آثار فعالیت‌های تغذیه‌ای، ۵) لانه‌ها، آشیانه‌ها و مخفیگاه‌ها و ۶) دیگر نمایه‌ها. از عنوان این فصل‌ها روشن می‌شود که ردیابی جانوران فقط دنبال‌کردن ردپاهای واضح و مشخص نیست و چنان‌که نویسندگان در مقدمه‌ی کتاب گفته‌اند: «یک شاخه‌ی نازک شکسته در جهت مسیری که حیوان حرکت کرده، گلبرگ افتاده‌ای که در محل دیگری قرار داده شده و محل‌هایی که جانور به وسیله‌ی بو علامت‌گذاری کرده است نیز می‌توانند به عنوان آثاری برای ردیابی به حساب آیند.» به همین سبب در هر یک از این فصل‌ها به صورتی گسترده به معرفی همه نوع آثاری که برای ردیابی جانوران سودمند باشد، پرداخته‌اند.

برای آشنایی به چگونگی نگارش کتاب ردپا و آثار جانوران بخش مربوط به تشی (ص۱۷۰) آورده می‌شود:

«این جانور به عنوان بزرگ‌ترین جونده‌ی ایران شناخته می‌شود. بنابراین اثر حاصل از فعالیت‌های تغذیه‌ای آن بر روی پوسته‌ی درختان به دلیل دندان‌های بزرگ پیشین از سایر جوندگان کاملا متمایز است. اثر حاصل از تغذیه‌ی تشی از پوست درختان گاهی تا ارتفاع ۷۰ سانتی‌متری تنه‌ی درخت مشهود است که شکل هلال‌مانندی را ایجاد می‌کند. از آن‌جا که تغذیه‌ی تشی به قسمت‌های زیادی از پوسته‌ی درخت آسیب می‌زند و سطح زیادی از بافت پوسته‌ی درخت را از بین می‌برد، در نتیجه ممکن است در فصل زمستان باعث خشک‌شدن درخت شود. از این رو تشی به عنوان یک گونه‌ی آفت محسوب می‌شود. تشی علاوه بر پوست درخت از کامبیوم نیز تغذیه می‌کند و اثر دندان‌های بزرگ آن کاملا مشخص است.»

پشتیبانی از تولید کتاب

در زمانه‌ای که از یک سو ترجمه‌ی کتاب، بدون توجه به کیفیت آن، کاری آسان و کم‌هزینه به شمار می‌آید و از سوی دیگر تألیف کتاب را کار از ما بهتران می‌دانند، جوانانی جسارت می‌کنند و تألیف کتابی بی‌سابقه را در برنامه‌ی کار خود قرار می‌دهند. آن‌ها برای تألیف کتاب ردپا و آثار جانوران چند کار مهم انجام داده‌اند:

۱) به منابع گوناگون، به زبان انگلیسی و به زبان فارسی، مراجعه کرده‌اند.
۲) خودشان در طبیعت حاضر شده‌اند و کار میدانی و عکس‌برداری انجام داده‌اند.
۳) اطلاعات گردآوری شده (نوشتنی و تصویری) را سازمان‌دهی کرده و به صورت کتاب درآورده‌اند.

آن‌ها در تولید این کتاب از برخی کتاب‌های خارجی الگو گرفته‌اند، اما حاصل کار آن‌ها، ترجمه یا شبه‌ترجمه نیست، بلکه کتابی تألیفی با کاربرد بومی است.

خوشبختانه کسانی ارزش این کار را خوب فهمیده‌اند. این کتاب با حمایت مؤسسه‌ی حیات‌وحش پارسیان و کمک مالی آقایان کاوه پورفتحی، فریبرز ناوی و احمد نیکزاد چاپ شده است و چه کاری بهتر از پشتیبانی از تولید چنین آثاری. چرا باید پشتیبانی مالی محدود به برنامه‌های تلویزیونی یا فعالیت‌های ورزشی شود؟ اگر بنیه‌ی محتوایی بسیاری از این برنامه‌ها رضایت‌بخش نیست، بخشی به مطالعه‌ی اندک برنامه‌سازان باز می‌گردد. اگر برنامه‌ی درباره‌ی محیط‌زیست، بهداشت، تاریخ و موضوع‌های دیگر ساخته می‌شود، برنامه‌سازان باید به کتاب‌هایی مناسب و مرتبط با این موضوع‌ها دسترسی داشته باشند. پشتیبانی از کتاب‌های خوب می‌توانند آگاهی جامعه را افزایش دهد و هم پایه‌ی برنامه‌های ارزشمند دیگری را فراهم کنند.

ردپا و آثار جانوران
ردپا و آثار جانوران، سعیده بنی‌اسدی

ردپا و آثار جانوران

نویسنده: سعیده بنی‌اسدی و سعید چراغچی
مشخصات چاپ: تهران: ایران‌شناسی، چاپ اول، زمستان ۱۳۹۲
مشخصات ظاهری: جلد شومیز، قطع وزیری کوتاه، ۲۸۸ص، رنگی
شمارگان: ۲۰۰۰ نسخه
بها: ۴۰۰۰۰۰ ریال

این کتاب مرجعی برای کارشناسان و علاقه‌مندان به طبیعت و حیات‌وحش است تا با کمک گرفتن از آن قادر به شناسایی آثار مربوط به حیوانات باشند. این کتاب شامل فصل‌هایی درباره‌ی رد پا، آثار به جا مانده از فعالیت‌های تغذیه‌ای، سرگین‌ها، ادرار، ریمه‌ها و دیگر نمایه‌ها است که براساس گروه‌های مختلف حیوانات دسته‌بندی شده‌اند.

کتاب را از پایگاه ناشر خریداری کنید

Leave a Reply

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

salarketab