اسفندارمذ یا روز روز زن
تاریخی زندگی

روز زن در ایران باستان و جشن پاکدامنی

روز زن در ایران باستان را با نام جشن سپندارمذ (اسفندارمذ) می‌شناسند. این جشن در پنجم اسفندماه برگزار می‌شد. سپندارمذ (سپنته آرمیتی) پنجمین امشاسپند بود. او را فرشته‌ی نگهبان زمین، درختان و زنان پاک‌دامن و شوهردوست می‌دانستند. ابوریحان بیرونی در این باره گوید: «اسفندارمذ فرشته موکل بر زمین و نیز بر زن‌های درست‌کار و عفیف و شوهردوست و خیرخواه، موکل است.» نام این فرشته به معنای خردورزی، شکیبایی و فروتنی است.

هدیه روز زن

به گفته‌ی ابوریحان بیرونی در گذشته ماه اسفند و به‌ویژه روز پنجم آن یعنی روز اسفندارمذ عید زنان بوده است. در این باره نوشته است: «در این عید مردان به زنان بخشش می‌نمودند.» از این رو اسفندارمذ را روز مردگیران می‌نامیدند. گردیزی در تاریخ خود گفته که در این روز زنان به میل خود می‌توانستند شوهر انتخاب کنند. مردگیران را به صورت مزدگیران یا مژدگیران (مژده‌گیران یا هدیه‌گیران) نیز خوانده‌اند.

از آداب این روز پوشیدن جامه، کاشت درخت، خوردن کشمش و دانه‌های خشک انار بود. در ایران باستان در این روز مردان به همسران خود هدیه می‌دادند. به گفته‌ی بیرونی این جشن در زمان او هنوز در اصفهان، ری و دیگر شهرهای‌ فَهْله‌ (غرب‌ و مرکز ایران‌) برگزار می‌شد. بنابراین، پنجم اسفند نه فقط در ایران باستان بلکه در دوره‌ی اسلامی نیز گرامی داشته می‌شد. در تقویم امروزی پنجم اسفند را روز بزرگداشت زمین و بانوان نام‌گذاری کرده‌اند.

روز ولنتاین

آنچه در نوشته‌های کهن از جمله کتاب آثار الباقیه درباره‌ی ارتباط پنجم اسفند با زنان آمده در همین اندازه است. دیگر چیزهایی که درباره‌ی این جشن در شبکه‌های اجتماعی منتشر شده و گاه آن را به ابوریحان بیرونی ارجاع داده‌اند، نادرست است. برخی نیز کوشیده‌اند با در نظر گرفتن تغییرهایی که در تقویم ایرانی رخ داده است، تاریخ این جشن را به روز ولنتاین (۱۴ فوریه) نزدیک کنند. اما بهتر است به جای توجه به فرهنگ‌های دیگر بیش از پیش به فرهنگ کهن ایران توجه کنیم.

به نوشته‌ی دانشنامه‌ی بریتانیکا روز ولنتاین به نام کشیشی است که به دست امپراتور روم کشته شد. بر پایه‌ی افسانه‌ها او پیش از مرگش نامه‌ای به دختری که دوستش داشت نوشت. او نامه را به این صورت امضا کرد: «از طرف ولنتاین تو». گفته شده که امپراتور روم از ازدواج جوان‌ها جلوگیری می‌کرد زیرا به نظر او جوانان مجرد بهتر می‌جنگند. بر پایه‌ی افسانه‌ها این کشیش پنهانی مراسم ازدواج را برگزار می‌کرد. او جان خویش را بر سر این کار گذاشت.

منبع:

بیرونی، ابوریحان. آثار الباقیه. ترجمه‌ی اکبر داناسرشت. تهران: امیرکبیر، چاپ ششم، ۱۳۸۹ (ص۳۵۵)
گردیزی‌، عبدالحى‌، زین‌ الاخبار، به‌ کوشش‌ عبدالحى‌ حبیبى‌، تهران‌: دنیای کتاب، ۱۳۶۳ش‌ (ص۵۲۷)

لغت‌نامه دهخدا

اسفندارمذ: روز پنجم از هر ماه شمسی. فارسیان این روز را مبارک شمرند و عید کنند. نیک است در این روز جامه نو پوشیدن و درخت نشاندن. (جهانگیری). فرشته‌ای باشد که موکل است بر درختان و بیشه‌ها و تدبیر امور و مصالحی که در اسفندارمذ واقع شود بدو متعلق است. (جهانگیری). ملکی است موکل بر زمین و اشجار که تدبیر مصالح ماه و روز مذکور به او متعلق است.

اسفندارمذ یا سپنته آرمیتی
اسفندارمذ (روز زن): ۵ اسفند روز بزرگداشت زمین و بانوان، اثر سحر حقگو

جشن‌های ایرانی را بشناسیم

دیدگاه خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

نوشته‌های سالارکتاب را بخوانید و به دوستان خود پیشنهاد بدهید اما از کپی کردن و انتشار آن‌ها در سایت‌های دیگر بپرهیزید. این کار ناپسند را سرقت ادبی می‌نامند که سبب کاهش انگیزه برای تولید نوشته‌های اصیل می‌شود. سرقت ادبی پیگرد قانونی دارد و سبب کاهش رتبه‌ی سایت در موتورهای جست‌وجو به ویژه گوگل می‌شود.