زردشت
تاریخی شخصیت‌ها

زردشت در کجا و در چه زمانی به دنیا آمد؟

زردشت یکی از کهن‌ترین اندیشمندان جهان به شمار می‌آید که از روزگار باستان بر اندیشمندان جهان اثر گذاشته است. همین دیرینگی او سبب شده است تا تعیین زمان و مکان دقیق پیدایش او بسیار دشوار شود. با این همه، پژوهشگران امروزی بر پایه‌ی شواهد زبان‌شناختی و بررسی متون تاریخی و نوشته‌های زردشتی به برآوردی از زمان پیداش زردشت دست پیدا کرده‌اند.

زمان زردشت

نویسندگان دوران باستان، به‌ویژه یونانیان و رومیان که از آن‌ها نوشته‌هایی بر جای مانده است، روایت‌هایی درباره‌ی شخصیتی به نام زُراستر دارند. بر پایه‌ی این نوشته‌ها برخی از حکیمان یونانی از جمله فیثاغورث و افلاطون از آموزه‌ها و دانش این حکیم و اخترشناس ایرانی اثر پذیرفته بودند. آمیخته شدن این روایت‌ها با افسانه‌پردازی‌های بسیار، از جمله در مورد تاریخ ظهور دین زردشت، نشان می‌دهد که وی در روزگاری بسیار دور می‌زیسته است.

بررسی تاریخ‌های گوناگونی که برای ظهور زردشت آمده، تا کنون به تعیین تاریخ دقیق این رویداد منجر نشده است. با این همه، پژوهشگران امروزی، از جمله والتر برونو هنینگ، بر پایه‌ی بررسی‌های زبان‌شناختی سروده‌های خود زردشت و شواهد تاریخی که از این متن‌ها به دست می‌آید، توانسته‌‌اند یک دوره‌ی زمانی را برای ظهور او در نظر گیرند. این دوره بر پایه‌ی آخرین پژوهش‌ها بایستی میان ۱۲۰۰ تا ۱۰۰۰ سال پیش از میلاد بوده باشد.

زادبوم زردشت

تا چند دهه پیش بر پایه‌ی روایت‌های سنتی سرزمین زردشت را ماد آتروپاتن، در شمال غربی ایران امروز، می‌دانستند. برخی هنوز در پی شواهدی برای اثبات این دیدگاه هستند. با این همه، پژوهشگران بسیاری با تکیه بر شواهد زبان‌شناختی و نام‌های جغرافیایی اشاره شده در سروده‌های زردشت، زادبوم او را در شرق ایران، افغانستان و آسیای میانه جست‌وجو می‌کنند. می‌دانیم که او دین خود را به گشتاسب‌شاه عرضه کرد که در بلخ مستقر بود.

بر پایه‌ی روایت‌های سنتی زردشت در میان قوم خود پیروان چندانی پیدا نمی‌کند و به سوی قومی دیگر می‌رود. پادشاه آن قوم به نام ویشتاسب یا گشتاسب پسر لهراسب، به دین زردشت می‌گراید. اما ارجاسب که پادشاه خیونیان بود چون می‌شنود که گشتاسب از دین نیاکانی خود بازگشته، به جنگ او می‌رود. در این جنگ بسیاری از نزدیکان گشتاسب کشته می‌شوند. بر پایه‌ی روایت‌های سنتی خود زردشت در جنگ با دشمنان دینش کشته می‌شود.

زندگی شگفت

زندگی زردشت مانند دیگر شخصیت‌های دینی با روایت‌هایی شگفت آمیخته شده است. می‌گویند سه روز پیش از تولدش خانه‌ی پوروشسب، پدر زردشت، را نور فرا گرفته بود. همین‌که زردشت به دنیا آمد، جادوگران نقشه کشیدند تا او را نابود کنند اما هر بار ناکام ماندند. یک بار او را بر سر راه گله‌ی گاوان و اسبان و باری دیگر در لانه‌ی گرگ رها کردند. با این همه، این کودک هر بار بی‌گزند ماند و روز به روز رشد کرد و برومند  شد.

زردشت جوان در یک روز بهاری در جایی به نام جشنزار به خواب رفت. او در خواب مردمان را دید که رو به شمال ایستاده بودند و پیشاپیش آن‌ها عموزاده‌اش میدیوماه بود. پنج رو بعد، افشره‌ی گیاه هوم را فراهم کرد و به کنار رود دائیتی رفت. در آن‌جا بهمن، یعنی اندیشه‌ی نیک، را دید که یکی از بزرگ‌ترین ایزدان به شمار می‌آید. بهمن پیام خداوند بزرگ را به او داد. بنیان این پیام در شعار پندار نیک، گفتار نیک و کردار نیک بازتاب یافته است.

منبع:

بهرامی، عسکر. تاریخ اساطیری ایران.تهران: ققنوس، ۱۳۸۸ (چاپ دوم ۱۳۹۵) ص۸۱-۸۴

 تاریخ اساطیری ایران

تاریخ اساطیری ایران

کتاب را از پایگاه ناشر خریداری کنید

لغت‌نامه دهخدا

زردشت: نام مؤسس آیین ایران باستان. این نام در گات‌ها به صورت «زرثوشتره» یاد شده. در جزو دوم «اشترا» (به معنی شتر) اختلافی نیست، ولی در وجه اشتقاق جزو اول سخن بسیار رفته، به احتمال قوی به معنی زرد است و جمعاً بمعنی دارنده شتر زرد. نام خانوادگی او «سپیتمه» است که در پهلوی سپیتمان یا سپنتمان شده. (حاشیه برهان چ معین)

عبارت‌های مرتبط:

Leave a Reply

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

salarketab