زمین
خواندنی‌ها علمی

زمین ما یک فضاپیما است

زمین ما یک فضاپیما است. این تشبیه در یکی از کتاب‌های مجموعه‌ی «اخترشناسی و فضا» آمده است: فضاپیمایی به نام زمین. در آغاز این کتاب می‌خوانیم: «زمین را یک فضاپیمای بسیار بزرگ در نظر بگیرید.» این فضاپیما با سرعت ۲۰/۸ کیلومتر در ثانیه (برابر با ۱۲۰۰ کیلومتر در ساعت) در فضا حرکت می‌کند. این فضاپیما همچنان که در فضایی بی‌کران سفر می‌کند، از همه‌ی جانداران خود محافظت می‌کند. برای این‌که این فضاپیما به سلامت به سفر خود ادامه دهد، سرنشینان آن چه کارهایی باید انجام دهند؟ از چه کارهایی باید پرهیز کنند؟

فضاپیمایی به نام زمین

فضانوردان هنگام سفر به فضا با خود غذا و آب و ذخیره‌ی اکسیژن به همراه دارند. آن‌ها این مواد را به اندازه‌ای به همراه می‌برند که برای همه‌ی مدت سفرشان کافی باشد. «اگر این فضانوردان دقت نکنند ممکن است همه‌ی چیزهایی را که برای زنده‌ماندن نیاز دارند، مصرف کنند.» زمین ما آب و غذای کافی برای همه‌ی جانداران خود را دارد. آیا ما در مصرف آن‌ها دقت کافی داریم؟

نویسنده در ادامه به این واقعیت کلیدی اشاره می‌کند: «فضاپیمای زمین از بخش‌هایی ساخته شده است که هوا، آب و غذای ما را فراهم می‌کنند. اگر این بخش‌ها از کار بایستند، ممکن است سفر ما خیلی ادامه نیابد.» او  به‌خوبی توانسته است با این تشبیه زیبا و اثرگذار، خواننده را برای توجه با گرفتاری‌های زیست‌محیطی زمین آماده کند. چقدر مراقب فضاپیمایمان هستیم؟

سه بخش اصلی

زمین سه بخش اصلی دارد. یک بخش آن، اتمسفر یا هواکره است. هواکره لایه‌ای از گازها است که سیاره‌ی زمین را در میان می‌گیرد. این لایه از جانداران زمین در برابر پرتوهای آسیب‌رسان محافظت می‌کند. همچنین، برای جانداران از جمله ما انسان‌ها اکسیژن فراهم می‌کند. در تشبیه زمین به فضاپیما، اتمسفر را می‌توانیم بدنه‌ی فلزی فضاپیما بدانیم که از فضانوردان و دستگاه‌های درون فضاپیما محافظت می‌کند.

بخش دیگر زمین، هیدروسفر یا آب‌کره است. آب‌کره یعنی همه‌ی آب‌های سیاره‌ی زمین. اقیانوس‌ها، دریاها، رودها، جویبارها، دریاچه‌ها، آب‌های زیرزمینی، ابرها و بخار آب. در تشبیه زمین به فضاپیما، آب‌کره ذخیره‌ی آب فضاپیما است. بخش سوم زمین، جیوسفر یا زمین‌کره شامل خاک و سنگ و همه‌ی چیزهایی است که در آن‌ها یافت می‌شود. غذای ما در این بخش با همکاری بخش‌های دیگر تولید می‌شود.

فضاپیما در خطر

در یک فضاپیما همه‌ی اجزا به هم مربوط هستند. فضانوردان نمی‌توانند بدون هر یک از آن‌ها به زندگی ادامه دهند. آن‌ها به آب و غذا نیاز دارند اما بدنه‌ی فضاپیما به اندازه‌ی آب و غذا اهمیت دارد. بخش‌‌های سازنده‌ی فضاپیمایی که ما در آن زندگی می‌کنیم نیز به هم وابسته‌اند. سلامتی آب‌کره، هواکره و زمین‌کره برای سلامتی این فضاپیما و سرنشینان آن ضروری است.

هر نوع تغییر در بخشی از زمین ممکن است به تغییر در بخش‌های دیگر آن بینجامد. برای مثال، بادهای اتمسفر تعیین می‌کنند که جریان‌های اقیانوسی چگونه حرکت کنند. جریان‌های اقیانوسی آب را به سراسر جهان می‌برند. این آب‌ها وضعیت آب‌وهوای زمین را تغییر می‌دهند. بارش اندک یا بسیار، بر زندگی ما انسان‌ها و جانداران دیگر اثر می‌گذارد. اگر مراقب نباشیم به همه‌ی جای زمین آسیب می‌زنیم.

با در نظر گرفتن این که همه‌ی ما سرنشینان یک فضاپیما هستیم، باید بگوییم که فضاپیمای ما و همه‌ی سرنشینان آن در خطر هستند. فعالیت‌های انسانی به آلودگی هوا و آب و خاک انجامیده است. آلودگی هوا بر گرمایش جهانی افزوده است. گرمایش جهانی سبب ذوب شدن یخ‌های قطب‌ها و گرم شدن آب اقیانوس‌ها شده است. جریان‌های اقیانوسی تغییر کرده‌اند و آب‌وهوا جور دیگری شده است.

مأموریت: نجات فضاپیما

فضاپیمای ما به خطر افتاده است. همه‌ی ما باید بکوشیم آن را نجات دهیم. نجات این فضاپیما، نجات ما و نسل‌های آینده است. اگر بیش از اندازه از منابع زمین بهره‌برداری کنیم، همچنان به آلودگی هوا و آب و خاک ادامه دهیم، جنگل‌ها را نابود کنیم و زباله‌ی بازیافت‌نشدنی تولید کنیم، فضاپیمای ما نمی‌تواند سلامتی ما را تضمین کند. خردمندانه مصرف کنیم و آسیب به زمین را کاهش دهیم.

منبع:

فوکو، جینا دل. فضاپیمایی به نام زمین. مترجم سلیمان فرهادیان. تهران: نوای مدرسه، ۱۳۹۳


لغت‌نامه‌ی دهخدا

زمین: مرکب است به لفظ «زم» که به معنی سردی است و «یا نون» نسبت، چنان‌که در سیمین و زرین. چون جوهر ارض سرد است، لهذا به این اسم مسمی گردید. مخفف آن زمی، پهلوی زمیک، اوستا زم، و زمین از همین زم است با پسوند «ین» زم: به معنی سرما باشد که در مقابل گرماست و لهذا ایام سرما را زمستان گویند. (بنابراین، زمین یعنی جای زم یا جای خنک)

One comment

Leave a Reply

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *