سلول بنیادی
خواندنی‌ها علمی

سلول بنیادی چیست؟

سلول بنیادی به سلولی گفته می شود که می‌تواند به هر نوع سلول دیگری تبدیل شود. برای مثال، سلول بنیادی مغز استخوان می‌تواند به گلبول‌های سفید و گلبول قرمز تبدیل شود. همه‌ی سلول‌های بدن انسان چنین توانایی را ندارند. دانشمندان در جست‌وجوی سلول‌های بنیادی در بافت‌های مختلف هستند. آن‌ها می‌خواهند راه‌هایی را پیدا کنند تا آسیب‌های بافت‌ها و اندام‌ها را با کمک این سلول‌ها درمان کنند.

انواع سلول‌ بنیادی

زندگی هر انسان از یک سلول به نام تخم آغاز می‌شود. این سلول بارها تقسیم می‌شود و میلیون‌ها سلول پدید می‌آید. این سلول‌ها با هم جنین انسان را می‌سازند. سلول‌ها در آغاز زندگی جنینی می‌توانند به هر نوع سلولی تبدیل شوند. اما سلول‌های جنین کم‌کم به سلول‌های تخصصی تبدیل می‌شوند. هنگامی‌که سلول تخصصی مانند سلول چشم یا سلول پوست شدند، فقط می‌توانند سلول چشم یا سلول پوست را پدید آورند.

هنگامی‌که سلول‌های بنیادی تقسیم می‌شود، سلول‌های حاصل، دو سرنوشت پیدا می‌کنند. سلول بنیادی می‌مانند یا سلول تخصصی می‌شوند. سلول‌های دیگر کارهای تخصصی انجام می‌دهند. آن‌ها ممکن است سلول مغز یا سلول ماهیچه شوند. این سلول‌ها برای همیشه سلول مغز یا سلول ماهیچه خواهند ماند. با این همه، بخشی از سلول‌ها به صورت سلول بنیادی باقی می‌مانند، برای مثال، در لایه‌های زیرین پوست سلول بنیادی وجود دارد که ترمیم پوست را امکان‌پذیر می‌سازند.

سلول‌های بنیادی را می‌توان از جنین ۲۰۰ تا ۲۵۰ سلولی به دست آورد و در آزمایشگاه تکثیر کرد. این سلول‌ها را سلول بنیادی جنینی می‌نامند. سلول‌های  بنیادی در مغز استخوان و در خون، چشم، مغز و پوست پیدا شده‌اند. این سلول‌ها را سلول بنیادی بالغ می‌نامند زیرا در لابه‌لای سلول‌های بدن انسان بالغ پیدا می‌شوند. دانشمندان می‌خواهند این سلول‌ها را برای ترمیم بافت‌ها و اندام‌های آسیب دیده و حتی ساخت اندام نو به کار ببرند.

درمان با سلول بنیادی

جون رایت گودمن (۱۹۲۶-۲۰۰۶) نخستین دانشمندی بود که نشان داد سلول‌های بنیادی از مغز استخوان به جریان خون راه می‌یابند. کشف او راه را برای پژوهش‌های سلول بنیادی هموار کرد. افزون بر این، گودمن درباره‌ی پیوند مغز استخوان کار کرد. او درباره‌ی پاسخ ایمنی در سلول‌ها نیز پژوهش کرد. پیوند مغز استخوان نخستین دستاورد دانشمندان در زمینه‌ی درمان با سلول بنیادی به شمار می‌آید.

در سال‌های اخیر دانشمندان کوشیده‌اند ماهیچه‌ی قلب را با کمک سلول‌های بنیادی تقویت کنند. آن‌ها سلول‌های بنیادی به دست آمده از مغز استخوان را به بافت ماهچیه‌ای قلب تزریق کرده‌اند. تزریق سلول‌های بنیادی به دیگر بافت‌های آسیب دیده مانند بافت مغز، بافت کبد و بافت کلیه نیز در دست آزمایش است. فعال‌کردن سلول‌های بنیادی موجود در بافت آسیب‌دیده  به عنوان روشی دیگری از درمان با سلول‌های بنیادی آزمایش می‌شود.

سوپرمَن و سلول بنیادی

کریستوفر ریو که نقش سوپرمَن را بازی می‌کرد از روی اسب افتاد و از گردن به پایین فلج شد. او که روزگاری در فیلم‌ها پرواز می‌کرد، اکنون نمی‌توانست پای خود را تکان بدهد. او پشتیبان پژوهش درباره‌ی سلول بنیادی شد. بسیاری از دانشمندان باور دارند که در آینده‌ی نزدیک می‌توان فلج و بیماری‌های دیگر را با سلول بنیادی درمان کرد. بدبختانه ریو چنین روزی را ندید و در ۲۰۰۴م در ۵۲ سالگی درگذشت.

در آینده‌ی نزدیک می‌توان فلج و بیماری‌های دیگر را با سلول بنیادی درمان کرد.

بیش‌تر بخوانید

کرِگان، الیزابت. آنتون وَن لون‌هوک: پیشگامان شناخت سلول. ترجمه حسن سالاری. محراب قلم، ۱۳۹۶
واف، ر. سلول (مفاهیم پایه در علوم تجربی). ترجمه حسن سالاری. انتشارات فاطمی، ۱۳۹۳
سالاری، حسن. شبیه‌سازی انسان، بیم‌ها و امیدها. نشر حکیمان، ۱۳۸۱

2 comments

Leave a Reply

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *