سنگک
آشپزی تاریخی

سنگک و نان خشخاشی چه تاریخچه‌ای دارد

سنگک، نان خوش‌خوراک ایرانی، دست‌کم از چهارصد سال پیش در ایران پخته و خرده می‌شده است. سنگک چنان‌که در لغت‌نامه‌ی دهخدا آمده به معنای نانی است که روی سنگ‌ریزه پخته می‌شود. در کتاب برهان قاطع، نوشته به سال ۱۰۶۲ق درباره‌ی نان سنگک آمده است: «نوعی از نان هم هست که بر روی سنگ‌ریزه‌های گرم بپزند.» این کهن‌ترین گزارش درباره‌ی نان سنگک است. به گزارش شاردن، جهانگرد فرانسوی، نان سنگک خشخاشی را با پنیر و خربزه یا میوه‌های دیگر می‌خوردند.

تاریخچه سنگک

ژان شاردن (۱۶۴۳-۱۷۱۳م) جهانگرد فرانسوی در دوره‌ی صفویه، درباره‌ی سنگک نوشته است. «قسم دیگر، سنگک است که به معنی نان سنگ‌ریزه می‌باشد. چون آن را در کوره‌هایی که به مانند اجاق‌های اروپایی ساخته شده و کف آن از سنگ‌ریزه‌هایی به درشتی گردو (فندق) به قدر دو انگشت مستور گشته است، می‌پزند. این نان (سنگک) از نان معمولی (تافتون) ضخیم‌تر می‌باشد.» به گفته‌ی او سنگک را نانوایان برای صرفه‌جویی در هیزم می‌پزند، زیرا سنگ‌ریزه‌ها حرارت را خوب جذب و حفظ می‌کنند.» (ص۲۶۲)

نان سنگک و پنیر صبحانه‌ی رایج ایرانیان از گذشته‌های دور بوده است. شاردن در این باره می‌گوید: «صبحانه اشخاص متوسط عبارت است از یک‌ دانه از نان‌های مذکور که در یک سینی چوبین منقش و براق با مقداری پنیر و کاسه ماستی و کاسه دوغی و چند میوه به‌ویژه خربزه آراسته است.» (ص۲۶۳) به گزارش او پنیر را در ایران سفت تهیه نمی‌کنند بلکه آن را در پوست بز نگه‌داری می‌کنند. این پنیر ریز و خرد را با ماست مخلوط می‌کنند. رازیانه و دانه‌های دیگر به آن می‌افزایند. (ص۲۶۴)

سنگک خشخاشی

نان خشخاشی نیز مانند سنگک از گذشته‌های دور در ایران خواهان داشته است. شاردن می‌گوید: «بر روی تمام نان‌ها، به استثنای لواش، دانه‌های خواب‌آوری از قبیل خشخاش، کنجد و شاهدانه می‌پاشند. این چیزها منوم (خواب‌آور) است که مطلوب مشرق‌زمینیان می‌باشد. و معمولا پس از غذای صبح و عصر به خواب می‌روند.» به گفته‌ی او از کتاب‌های قدیمی چنین برمی‌آید که در مشرق‌زمین همیشه پس از صرف غذا دانه‌ی شقایق سفید (خشخاش) سرخ‌کرده یا بادیان (رازیانه) می‌خوردند. (ص۲۶۳)

لغت‌نامه دهخدا

سنگک: نام نانی است که چون خمیر آن را بر روی تنوری که پر از سنگ ریزه است اندازند به این اسم موسوم شده است. (از آنندراج)

منبع:

شاردن، ژان، سیاحت‌نامه شاردن، ترجمه محمد عباسی، تهران: امیرکبیر، ۱۳۳۶ (جلد چهارم)

برای آگاهی بیش‌تر درباره‌ی نان سنگک مقاله‌ی واژه سنگک و پیشینه سنگک‌پزی در ایران را بخوانید


از شاردن بخوانید

دیدگاه خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

نوشته‌های سالارکتاب را بخوانید و به دوستان خود پیشنهاد بدهید اما از کپی کردن و انتشار آن‌ها در سایت‌های دیگر بپرهیزید. این کار ناپسند را سرقت ادبی می‌نامند که سبب کاهش انگیزه برای تولید نوشته‌های اصیل می‌شود. سرقت ادبی پیگرد قانونی دارد و سبب کاهش رتبه‌ی سایت در موتورهای جست‌وجو به ویژه گوگل می‌شود.