بیرونی
تاریخی رویدادها

عاشورا به گزارش ابوریحان بیرونی

عاشورا همواره یکی از روزهای مهم در تقویم مسلمانان بوده است. ابوریحان بیرونی (۳۶۲-۴۴۳-ق) در کتاب الاثار الباقیه عن القرون الخالیه به معرفی این روز پرداخته است. فصل بیستم این کتاب با معرفی ماه محرم و روزهای مهم این ماه آغاز می شود. بیرونی می‌گوید که در این روز حسین بن علی (ع) را به شهادت رساندند و «هیچ امتی با اشرار خلق چنین نکرده‌اند» که با او و یارانش کردند.

تاسوعا و عاشورا

بیرونی در معرفی روزهای مهم ماه محرم می‌گوید: «محرم، روز اول آن مورد تعظیم مسلمانان است زیرا آغاز سال است. روز نهم آن تاسوعا نام دارد بر وزن عاشورا و در این روز پارسایان شیعه روزه می‌گیرند. روز دهم آن عاشورا است و فضیلت این روز مشهور است. از پیغمبر روایت کرده‌اند که فرمود: «ایها الناس سارعو الی الخیرات فی هذا الیوم فانه یوم عظیم مبارک الله فیه علی آدم.»

به گزارش او عاشورا را همه مسلمانان گرامی می‌داشتند تا این که بزرگ‌ترین جنایت تاریخ در این روز رخ داد:

«ملت اسلام همواره این روز را معظم می‌دانستند تا آن که قتل حسین بن علی بن ابی‌طالب در این روز اتفاق افتاد و او و یارانش را از راه بستن آب بر آنان، گذراندن از دم شمشیر، آتش در خیام حرم، بر نیزه کردن سرها، اسب دوانیدن بر اجساد، که در هیچ امتی با اشرار خلق چنین نکرده‌اند از میان بردند و از این تاریخ مسلمانان عاشورا را شوم دانستند.»

جشن و سوگواری

با این که امویان خون فرزند پیامبر اسلام را به زمین ریختند، به جشن و پایکوپی در ماه محرم پرداختند. بیرونی می‌گوید: « ولی بنی امیه در این روز لباس نو پوشیدند و زیب و زیور کردند و سرمه به چشم خود کشیدند و این روز را عید گرفتند و عطرها استعمال کردند و مهمانی‌ها و ولیمه‌ها دادند. تا زمانی که ایشان بودند این رسم در توده مردم پایدار بود. حتی این که پس از انقراض ایشان باز هم این رسم باقی ماند.»

اما شیعیان در روز عاشورا به سوگواری پرداختند: «ولی شیعیان از راه تاسف و سوگواری به قتل سید الشهدا در مدینه السلام و بغداد و شهرهای دیگر گریه و نوحه سرایی می‌کنند و تربت مسعود حسین را در کربلا در این روز زیارت می‌نمایند … و ابراهیم بن اشتر، ناصر و یاور آل رسول الله، در این روز کشته شد.»

رویدادهای مهم دیگر

رویدادهای مهم دیگری را با روز عاشورا مرتبط کرده‌اند. از جمله گفته‌اند:

  • در این روز بود که خدا توبه آدم را پذیرفت
  • کشتی نوح در این روز بر جودی فرود آمد
  • عیسی بن مریم در این روز زاییده شد
  • موسی و ابراهیم در این روز نجات یافتند
  • در این روز آتش به ابراهیم برد و سلام گردید
  • در این روز چشم یعقوب بینا شد
  • یوسف از چاه بیرون آمد
  • سلیمان از نو به سلطنت رسید
  • عذاب از قوم یونس برداشته شد
  • بدبختی و بیچارگی از ایوب مرتفع گشت
  • دعای زکریا مستجاب آمد و یحیی را بدو بخشیدند
  • یوم الزینه که موعد سحره فرعون بود در وقت زوال این روز است.

اما ابوریحان بیرونی مرتبط دانستن این رویدادها را با عاشورا کاری عوامانه می‌داند: «این اتفاقات را که در این روز ذکر کرده‌اند اگرچه وقوع آن امکان عقلی دارد ولی معلوم است که ناقل آن‌ها دسته‌ای از عوام محدثین بوده‌اند و یا این که خواسته‌اند با اهل کتاب مسالمت کنند.»

واژه عاشورا

بیرونی درباره واژه عاشورا می‌گوید: «گفته اند که عاشورا کلمه‌ای است عبرانی و معرّب، یعنی عاشور که دهم تشری یهود باشد که روزه آن روز کبور است و چون این روز را به ماه‌های عربی نقل کردند در روز دهم اولین ماه اعراب شد، چنان که در ماه‌های یهود هم در اولین ماه و روز دهم است و روزه این روز در سال اول هجرت بر مسلمانان واجب بود سپس صوم شهر رمضان که واجب شد و پس از آن بود این حکم را نسخ کرد.»

اما بر پایه‌ی روایتی دیگر: «چون پیغمبر به مدینه آمد یهود را دید که روز عاشورا را روزه می‌دارند و پرسید چه علت دارد که امروز را روزه می‌گیرید. گفتند خداوند فرعون و پیروانش را در این روز غرق کرد و موسی و یارانش را نجات داد پس پیغمبر فرمود که ما به موسی از یهود سزاوارتریم و اصحاب خویش را امر کرد که آن روز را روزه بدارند و چون روزه رمضان شد دیگر پیروان را امر و نهی از روزه داشتن عاشورا نفرمود.»

منبع:

بیرونی، ابوریحان. آثار الباقیه. ترجمه اکبر دانا سرشت. تهران: امیرکبیر، ۱۳۸۶ (ص ۵۲۴-۵۲۶)

Leave a Reply

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *