علم در ایران باستان
تاریخ علم معرفی کتاب

علم در ایران باستان و ماندگاری آن تا این زمان

علم در ایران باستان عنوان کتابی است از حسن سالاری که در زمینه‌های آموزش علوم و تاریخ علم فعالیت می‌کند. او این کتاب را به عنوان جلد تکمیلی برای مجموعه‌ی هفت جلدی تاریخ علم برای نوجوانان نوشته است. سالاری شش جلد از این مجموعه را ترجمه کرده که گزارشی خواندنی از وضعیت علم در میان‌رودان، یونان، روم، مصر، چین و اسلام است. سالاری ترجمه و نگارش این کتاب‌ها را زیرنظر یونس کرامتی و عسکر بهرامی، از پژوهشگران بنیاد دایره المعارف بزرگ اسلامی انجام داده است.

تاریخ ایران در یک نگاه

علم در ایران باستان با معرفی حدود جغرافیایی سرزمین کهن ایران و پیدایش تمدن ایرانی آغاز می‌شود. نویسنده از یکجانشینی در فلات ایران و شکل‌گیری نخستین روستاها می‌گوید. سپس کهن‌ترین شهرهای ایران را معرفی می‌کند. سرانجام به فراز و فرود فرمانروایی‌ها، از مادها و هخامنشیان تا اشکانیان و ساسانیان اشاره می‌کند. این فصل چکیده‌ی تاریخ ایران باستان است.

سالاری از دو ویژگی ممتاز در فرهنگ ایرانی یاد می‌کند که به نظر او در پیشرفت دانش و فناوری در ایران باستان نقش بنیادی داشته‌اند: بهره‌کشی نکردن از انسان‌ها و مدارا و همزیستی با مردمانی با آیین‌ها و فرهنگ‌های متفاوت. این دو ویژگی سبب شد تا ایران باستان همواره پناهگاه اندیشمندان فرهنگ‌های دیگر، از جمله فیلسوفان یونانی، باشد.

هستی در نگاه ایرانیان

نویسنده در فصل دوم این کتاب می‌کوشد چگونگی نگاه ایرانیان به هستی (آفرینش) را از لابه‌لای اسطوره‌ها بازنمایی کند. در اسطوره‌ی فرشته‌ی باران و دیو خشکی می‌توان آگاهی ایرانیان از چرخه‌ی آب را دید. از اسطوره‌ی آفرینش چنین برداشت می‌شود که ایرانیان باستان از ارتباط جَزر و مَد با ماه آگاه بودند. همچنین می‌توان دریافت که ایرانیان زمین را کروی می‌دانستند.

سالاری در بازخوانی اسطوره‌ها نمی‌کوشد اثبات کند همه‌ی اندیشه‌های ایرانیان باستان با علم روز سازگار است. برای مثال، از اسطوره‌ی آفرینش چنین برداشت می‌شود که گیاهان تولیدمثل جنسی ندارند. با وجود این، به نقش‌ هم‌پایه‌ی هر دو جنس نر و ماده در پیدایش فرزندان اشاره شده است. به باور سالاری اسطوره‌‌ها هر اندازه خیال‌پردازانه به نظر برسند، دور از حقیقت نیستند.

دستاوردهای ایرانیان

سه فصل‌ کتاب علم در ایران باسنان به معرفی دستاوردهای ایرانیان در زمینه‌های گوناگون علم و فناوری می‌پردازد. فصل سوم: پزشکی و بهداشت، فصل چهارم: مهندسی و معماری و فصل پنجم: اخترشناسی و گاه‌شماری. در گزارش این دستاوردها نه بزرگ‌نمایی شده است و نه کوچک‌انگاری. افزون بر این،  به چگونگی گسترش این دستاوردها در دوره‌ی اسلامی نیز اشاره شده است.

فصل پایانی کتاب با عنوان میراث ایران باستان در واقع نتیجه‌گیری و جمع‌بندی سالاری از موضوع علم در ایران باستان است. او با اشاره به انتقال دستاوردهای ایرانیان باستان به دوره اسلامی می‌گوید که میراث علمی ایرانیان از راه اسپانیا به اروپا راه پیدا کرد. به نظر او این دستاوردها در نوزایی دانش و فناوری در اروپا سهیم بودند.

علم در ایران باستان

تاریخ علم: علم در ایران باستان

سرچشمه‌های علم را باید در کهن‌ترین تمدن‌های جهان از جمله ایران جست‌وجو کرد. ایرانیان باستان نخستین کسانی بودند که به کاشت گندم و پرورش بز و گوسفند پرداختند. آن‌ها برای نخستین بار در جهان به ذوب فلزهایی مانند مس و ساختن آلیاژهایی مانند مفرغ دست زدند. سفال منقوش و اسب راهوار از هدیه‌های ایرانیان به دیگر تمدن‌های جهان بود. کهن‌ترین دانشگاه و بیمارستان جهان در ایران بنیان نهاده شد. برخی نوآوری‌های ایرانی مانند آسیا بادی، الهام‌بخش نوآوران امروزی برای ساختن نیروگاه‌های بادی شده است.

نویسنده: حسن سالاری
ویراستاران: عسکر بهرامی، یونس کرامتی
ناشر: محراب قلم (از پایگاه ناشر خرید کنید)
برگزیده‌‌ی کتاب، فصل، کتاب سال، کتاب رشد

 

دیدگاه خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

نوشته‌های سالارکتاب را بخوانید و به دوستان خود پیشنهاد بدهید اما از کپی کردن و انتشار آن‌ها در سایت‌های دیگر بپرهیزید. این کار ناپسند را سرقت ادبی می‌نامند که سبب کاهش انگیزه برای تولید نوشته‌های اصیل می‌شود. سرقت ادبی پیگرد قانونی دارد و سبب کاهش رتبه‌ی سایت در موتورهای جست‌وجو به ویژه گوگل می‌شود.