هرودوت
تاریخی زندگی

هرودوت درباره ایرانیان چه می‌گوید؟

هرودوت (۴۹۰-۴۲۵ پیش از میلاد) بزرگ‌ترین تاریخ‌نگار جهان باستان و کتاب او کامل‌ترین تاریخ جهان باستان به شمار می‌آید. با این همه کتاب او در واقع تاریخ پیدایش فرمانروایی ایرانیان، پیشرفت آن فرمانروایی و رویارویی‌ یونانیان با ایرانیان است. بخش مهمی از تاریخ باشکوه ایران باستان از نوشته‌های او یا به کمک آن‌ها شناخته شده است. شناخت کنونی ما از ملت‌های کهن دیگر مانند بابلیان، مصری‌ها، فینیقی‌ها، نیز تا اندازه‌ی بسیار از نوشته‌های او به دست آمده است. در این جا بخش‌هایی از گزارش او درباره ویژگی‌های ایرانیان آورده می‌شود.

مهربانی و دادگری

هرودوت درباره‌ی ویژگی‌های رفتاری کوروش بزرگ می‌گوید که او مانند پدری مهربان و رئوف برای مردم کار می‌کرد. سپس می‌افزاید: «او مردی ساده، جفاکش، بسیار عالی‌همت، شجاع و در فنون جنگ ماهر بود. او بود که ایالت کوچک پارس را به یک مملکت بزرگ تبدیل کرد.» همچنین می‌گوید که او با مردم به مهربانی و پدرانه رفتار می‌کرد.

هرودوت می‌گوید که پادشاه پارس فردی را برای یک گناه کوچک به مرگ محکوم نمی‌کند. پارس‌ها حق ندارد برای یک گناه کوچک یکی از افراد خانواده‌ی خود را مجازاتی جبران‌ناپذیر کنند. آن‌ها باید: «نخست خوب بیاندیشند و چنانچه کارهای بد مقصر از خدماتش از حیث تعداد و شدت بیش‌تر باشد، آن‌گاه می‌توانند او را مجازات کنند.»

آموزش کاربردی

هرودوت درباره تعلیم و تربیت پارس‌ها می‌نویسد که آن‌ها می‌خواهند از جوانان خود مردانی شجاع و پرتهور بسازند. داشتن فرزندان بسیار را تشویق می‌کنند. پادشاه به خانواده‌هایی که فرزندان بیش‌تری دارند، پاداش می‌دهد. به گفته‌ی او پارس‌ها از پنج سالگی تا بیست سالگی سه مهارت مهم را به فرزندانشان می‌آموختند: اسب سواری، تیراندازی و راست‌گویی.

به گزارش هرودوت هر عملی که ارتکاب آن منع شده، صحبت کردن از آن نیز ممنوع بود. در نگاه ایرانیان باستان دروغگویی از بدترین گناهان بود. او می‌گوید: «به عقیده پارس‌ها بدترین و ننگین‌ترین کارها، دروغ گفتن و پس از آن قرض گرفتن است. استدلال آن‌ها این است که کسی که قرض می‌کند، گاه مجبور است دروغ بگوید.» از این رو، کمتر قرض می‌گرفتند تا راستگو بمانند.

بهداشت آب

هرودوت پیرامون بهداشت در میان پارس‌ها می‌گوید: «پارس‌ها مواد پاک مانند خاک و آب را آلوده نمی‌کنند. آن‌ها در مجراهای آب، ادرار نمی‌کنند و آب دهان در آن نمی‌اندازند و دست روی خود را (در آن‌جا) نمی‌شویند و حتی اجازه نمی‌دهند که کسی چنین کند. بر عکس ما (یونانی‌ها)، مجراهای آب را چندان گرامی نمی‌داریم.» استفراغ یا ادرار کردن پیش چشم دیگران ممنوع بود.

به گزارش او هنگامی که کوروش به نبرد می‌رفت خوار و بار  جانوران بسیار به همراه می‌برد. به ویژه مقداری از آب رود خوسپس (کارون) که از نزدیکی شوش می گذرد و کوروش نوشیدن آن را می پسندد. می‌گوید: «آب این رود را می‌جوشانند و در ظرف‌های نقره‌ای می‌ریزند. بر روی عده‌ی کثیری گردونه‌های چهارچرخه قرار می‌دهند که با قاطر در تمام نقل و انتقالات حمل می‌کنند.»

دین ایرانی

هرودوت وضعیت دین را میان پارس‌ها و یونانی‌ها مقایسه کرده است. می‌گوید: «پارس‌ها عادت ندارند که برای خدایان مجسمه بر پا کنند و یا معبد و قربانگاهی بسازند. برعکس، آن‌ها کسانی را که چنین کنند به دیوانگی متهم می کنند و علت آن به نظر من آن است که آن‌ها هرگز مانند یونانیان خصوصیات بشری برای خدایان خود قایل نبودند.»

او پیرامون مراسم دینی پارس‌ها نوشته است که آن‌ها برای قربانی کردن به جایی پاک می‌روند. پس از جاری کردن نام خدا بر زبان به قربانی کردن جانور می‌پردازند. او می‌نویسد: «کسی که قربانی را به خداوند هدیه می‌کند، نمی‌تواند فقط برای خود دعای خیر کند و باید برای سعادت و خوشبختی پادشاه و همه‌ی مردم پارس دعا کند.»

جشن تولد

جسن تولد از رسوم کهن ایرانیان بوده است. در این باره هرودوت می‌گوید: «پارس‌ها عادت دارند روز تولد خود را جشن بگیرند. در آن روز آن‌ها حق خود می‌دانند که غذایی مطبوع‌تر از غذای روز‌های دیگر بخورند. اعیان و اغنیا گاو یا اسب یا شتر و یا خری می‌کشند و آن را در پارچه‌ای در اجاق‌های بزرگی کباب می‌کنند. افراد بی‌چیز و فقیر به جانوران کوچک‌تر بسنده می‌کنند.»

درباره آداب غذاخوردن ایرانیان  می‌گوید که غذای مقوی سنگین کم‌تر می‌خورند. آن‌ها به غذاهای سبک علاقه دارند و همه را یک‌جا به سر سفره نمی‌آورند. به گفته‌ی او: «پارس‌ها بر این باورند که اگر یونانی‌ها فقط برای جلوگیری از گرسنگی غذا می‌خورند، برای آن است که در پایان غذا چیز قابلی به آن‌ها نمی‌دهند.» به نظر می‌رسد در این جا به خوردن دسر اشاره می‌کند.

سکه‌های طلا

به گزارش هرودوت داریوش بزرگ فرمان داد سکه خالص طلا را ضرب کنند. بیشتر بدانید

منبع:

هرودوت، ت‍اری‍خ‌ ه‍رودت‌ (جلد یکم). ت‍رج‍م‍ه‌ ب‍ا م‍ق‍دم‍ه‌ و ت‍وض‍ی‍ح‍ات‌ و ح‍واش‍ی‌ از ه‍ادی‌ ه‍دای‍ت‍ی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۸۳

متن کامل کتاب تاریخ هرودت (به زبان انگلیسی)

One comment

Leave a Reply

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *