هویج
آشپزی علمی

هویج یا حویج یا گزر، کدام درست است

هویج یا حویج، کدام درست است؟ می‌دانیم که هویج ریشه‌ی گیاهی دوساله است که سرشار از بتاکاروتن است. این ماده پیش‌ساز ویتامین آ است و بنابراین به حفظ سلامتی چشم‌ها کمک می‌کند. هویج به صورت خام، آب‌ هویج یا در کیک (کیک هویج و گردو) و غذاهای گوناگون (هویج پلو) مصرف می‌شود. اما آیا می‌دانید این واژه در اصل به صورت حویج بوده و به معنای مواد مورد نیاز آشپزی از جمله حبوبات است؟

هویج یا حویج

حویج واژه‌ای عربی به معنای مواد مورد نیاز آشپزی (مانند لوبیا، نخود، عدس، ماش) است. در خراسان هنوز به مواد افزودنی به غذا «حویج حواج» می‌گویند. به محل نگه‌داری «حویج»، حویج‌خانه می‌گفتند. آستان قدس در قدیم بخشی به نام حویج‌خانه داشت. هویج، نادرست است، اما چون رایج شده است، به‌ناچار به کار می‌بریم. دهخدا نوشته است: «هویج: حویج، نوعی رستنی که بیخ آن را خام یا پخته خورند همچون چغندر و زردک.

هویج (Daucus carota) در اصل گیاهی است که خاستگاه آن را آسیای مرکزی (شمال شرق ایران بزرگ) می‌دانند. چون ریشه‌ی هویج آسیایی اغلب زرد و گاهی بنفش است آن را به نام زردک می‌شناسند. هویج نارنجی در واقع نوع جهش‌یافته‌ی همین گیاه است که امروزه در سراسر جهان کاشته می‌شود. گفته می‌شود که عرب‌ها این گیاه را به اسپانیا بردند و از آن‌جا به دیگر سرزمین‌های اروپایی راه یافته است.

گزر یا زردک

گزر واژه‌ای فارسی و کهن است که برخی آن را زردک می‌گویند. زردک در نوشته‌های کهن نیامده است. گزر ممکن است زرد یا ارغوانی یا بنفش باشد. بنابراین درست‌ترین واژه برای این سبزی خوش‌مزه، گزر است. دهخدا نوشته است: «گزر. [گ َ زَ ] سانسکریت گجر، در پشتو گجرا و در گیلکی گزر. مُعرب آن جزر است. رستنی است معروف مشهور به زردک و معرب آن جزر است و به هندی آن را گاجر گویند.»

گزر و هویج فرنگی (گزر غربی) از نظر گیاه‌شناسی یک گونه هستند و خواص آن‌ها مشابه است. فقط گزر شیرین‌تر و اندکی سفت‌تر و ماندگارتر است. سالادش خوش‌رنگ و مرباش خوش‌مزه می‌شود. کاشت آن در آمریکا و اروپا رواج یافته است. گزر برای سلامت چشم و پوست بسیار خوب است. برای کارکرد دستگاه گوارش خوب است. آب و مواد معدنی دارد. مواد آنتی‌اکسیدان دارد که مواد آسیب‌رسان به بدن را خنثی می‌کنند. ویتامین c و k دارد.

گزر در بیان مولانا

روستایی به شهر آمد و مهمان شهری شد. شهری او را حلوا آورد و روستایی با اشتها بخورد آن را. گفت: ای شهری، من شب و روز به گزر خوردن آموخته بودم، این ساعت طعم حلوا چشیدم، لذت گزر از چشمم افتاد. اکنون هر باری حلوا نخواهم یافتن، و آنچه داشتم بر دلم سرد شد. چه چاره کنم؟ چون روستایی حلوا چشید، بعد از این میل شهر کند، زیرا شهری دلش را برد، ناچار در پی دل بیاید. (فیه مافیه مولانا جلال‌الدین چ فروزانفر ص ۱۸۸).

منبع:

لغت‌نامه دهخدا، واژه‌های هویج، حویج، گزر

بریتانیکا، واژه‌ی carrot

هویج ایرانی: گزر
هویج ایرانی: گزر

 

Leave a Reply

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *