پروانه‌های ایران
کتاب مرجع محیط زیست

پروانه‌های ایران را بشناسیم

پروانه‌های ایران سهم چشمگیری از پروانه‌های جهان را می‌سازند. بیش از ۱۸۰۰۰ گونه پروانه در جهان شناسایی شده که ۴۰۶ گونه از آن‌ها در ایران یافت شده است. سهم بهره‌مندی ایران از این جانوران ظریف و زیبا، ۲/۲۵ درصد کل پروانه‌های جهان است. در نگاه نخست ممکن است این سهم بسیار ناچیز به نظر آید، اما در نظر بگیرید که در سراسر قاره‌ی اروپا حدود ۴۵۰ گونه پروانه شناسایی شده است. بنابراین، سهم ایران نیمه‌خشک نزدیک به سهم قاره‌ی سبز جهان است.

اکنون این حقیقت را هم در نظر بگیرید که هفتاد تا هشتاد گونه از پروانه‌های یافت شده در ایران، بومی انحصاری این سرزمین است، یعنی فقط در ایران یافت می‌شود. جای آن است که بپرسیم ما ایرانیان تا چه اندازه با این میراث طبیعی خود آشناییم و نادانسته چقدر به آن آسیب زده‌ایم. کتاب راهنمای میدانی پروانه‌های ایران، نوشته‌ی علیرضا نادری، ما را با وضعیت پروانه‌های ایران آشنا می‌کند.

نادری از ۱۳۸۱ سرپرست بخش رده‌بندی بندپایان دفتر موزه‌ی تاریخ طبیعی و ذخایر ژنتیکی سازمان محیط‌زیست ایران است. نادری بیش از ۴۰۰ گونه پروانه از ایران گردآوری کرده و ۱۶۰۰ گونه پروانه از دیگر جاهای جهان به مجموعه‌ی شخصی خود افزوده است. او ۱۴ گونه و زیرگونه‌ی ناشناخته را معرفی و به افزوده‌شدن DNA برخی از پروانه‌های ایران به کتابخانه‌ی بارکد زندگی (Barcode of Life) کمک کرده است.

نمونه از محتوا

به عنوان نمونه‌ای از نگارش آقای نادری، توصیف ایشان از یکی از پروانه‌های انحصاری ایران در این‌جا می‌آید:

Lycaena lamponides / گونه‌ی مشابه: L. lampom / پراکنش جهانی: ایران
پراکنش در ایران: نواحی حاشیه‌ای بیابان‌های مرکزی کشور از شمال خراسان، استان تهران تا کرمان و سیستان و بلوچستان.
طول بال جلو: ۲۰-۱۶ میلی‌متر / دوره‌ی پرواز: اردیبهشت تا مهر در دو نسل
گیاه میزبان: نامعلوم، احتمالاً گونه‌هایی از کلاه میرحسن (Acantholimon spp.)
وضعیت: پروانه‌ای است بسیار کمیاب و تک‌پرواز. چرای بی‌رویه در روند کاهش جمعیت آن نقش به‌سزایی داشته است.

این پروانه پروازی سریع دارد و به طور معمول پس از پروازی کوتاه روی زمین برهنه یا گیاهان نشسته و پس از استراحتی کوتاه، دوباره به پرواز درمی‌آید. زیستگاه آن دامنه‌های تپه‌ای و کوهستانی پوشیده از سنگ‌ریزه و پوشش گیاهی فقیر عمدتاً گونه‌های بالشتکی و خاردار، از ارتفاع ۱۲۰۰ تا ۲۴۰۰ متری است. زودپرواز است و معمولاً زودتر از سایر گونه‌های هم‌جنس خود در زیستگاهش ظاهر می‌شود، گاه در صورت شرایط مساعد، نسل دومی نیز در پاییز ظاهر می‌شود که دارای ظاهری نسبتاً متفاوت و جثه‌ای کوچک‌تر است. پروانه‌ی بالغ از شهد گل‌های چوبک (Acanthophyllum)، پونه (Mentha) و گونه‌هایی از تیره‌ی کلم (Brassicaceae) تغذیه می‌کند. لارو آن‌ها با مورچه‌ها هم‌زیست است.

راهنمای میدانی پروانه‌های ایران
راهنمای میدانی پروانه‌های ایران

پروانه‌های ایران، راهنمای میدانی

نویسنده: علیرضا نادری
ویراستار ادبی: ثریا بابایی
مشخصات چاپ: تهران: ایران‌شناسی ، چاپ اول ۱۳۹۱
مشخصات ظاهری: جلد شومیز، قطع پالتویی، ۲۷۲ص، رنگی
شمارگان: ۵۰۰۰ نسخه
بها: ۳۰۰۰۰۰ ریال
شابک: ۹۷۸-۹۶۴-۲۷۲۵-۸۵-۴

راهنمای میدانی: کتابی که می‌توان در طبیعت و محل کار آن را در دست گرفت و با آن کار کرد و برخلاف اطلس‌ها بسیار بزرگ و سنگین نیست. این کتاب، نخستین راهنمای میدانی حشره‌های ایران است.

کتاب را از پایگاه انتشارات ایران‌شناسی خریداری کنید

 

2 comments

Leave a Reply

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *