کرجی و شناخت آب
تاریخ علم زندگی‌نامه

کرجی بنیان‌گذار دانش آب‌شناسی

کرجی از پیشگامان شناخت آب و روش‌های بهره‌برداری از آب‌های زیرزمینی به شمار می‌آید. او کتاب استخراج آب‌های پنهانی را نوشت. در این کتاب چگونگی بهره‌برداری از آب‌های زیر سطح زمین و تصفیه آب را آموزش داد. کتاب کرجی کهن‌ترین کتاب شناخته‌شده درباره‌ی آب‌های زیرزمینی است. دانشمندان امروزی بیش‌تر اطلاعات این کتاب را درست می‌دانند. روش‌هایی که او در کتابش شرح می‌دهد، هنوز در بخش‌هایی از جهان برای بهره‌برداری از آب‌های زیرزمینی به کار گرفته می‌شود. او ریاضی‌دانی بزرگ نیز بود.

شناخت آب

به دلیل اهمیت آب، برخی از مردم از گذشته‌های دور به پژوهش درباره‌ی آب پرداخته‌اند. آن‌ها دریافتند که آب از کجا می‌آید، از چه ساخته شده است و چه کار می‌تواند بکند. آن‌ها راه‌هایی برای پاکیزه و سالم نگه‌داشتن آب پیدا کردند. آن‌ها به راه‌هایی دست یافتند تا جریان آب را چنان برقرار کنند که همگان بتوانند نیاز خود به آب را برآورده کنند. این‌ها را دانشمندان آب یا آب‌شناس (هیدرولوژیست) می‌نامند.

دانش آب‌شناسی با دوران باستان بازمی‌گردد. برای مثال، بیش از سه هزار سال پیش، کشاورزان باهوش و نوآور ایران دریافتند که با کندن تونل‌های زیرزمینی می‌توانند آب را از دامنه‌ی کوه‌ها به کشتزارهایشان برسانند. این تونل‌های را کاریز یا قنات می‌نامند. با وجود قدمت بسیار این دانش، نخستین بار محمد کرجی کتابی درباره‌ی چگونگی بهره‌برداری از آب‌های زیرزمینی و تصفیه آب نوشت. از این رو، او را از پیشگامان هیدرولوژی می‌دانند.

محمد کرجی

محمد کَرَجی (درگذشت ۴۲۰ ق/۱۰۲۹ م) در روستایی در نزدیکی اصفهان به دنیا آمد. او در جوانی به بغداد رفت و از پشتیبانی فخرالملک، وزیر بهاءالدوله دیلمی، بهره‌مند شد. او دست‌کم سه کتاب در ریاضیات نوشت. سپس به ایران بازگشت و به خواهش ابوغانم، وزیر دربار آل‌زیار، کتاب استخراج آب‌های پنهانی را نوشت. این کتاب نشان می‌دهد که او شناختی عمیق از آب‌های زیرزمینی داشته است.

کتاب استخراج آب‌های پنهانی با مقدمه‌ای درباره‌ی شکل و ساختار زمین آغاز می‌شود و سرنخ‌هایی برای پیداکردن محل آب‌های زیرزمینی پیشنهاد می‌دهد. سپس چگونگی ساخت و نگه‌داری کاریز (قنات) را شرح می‌دهد و ابزارهای این کار را معرفی می‌کند. افزون بر این، در این کتاب روش‌هایی برای تصفیه‌ی آب و شناسایی آب سنگین از آب سبک پیشنهاد شده است.

سخن کرجی

«من حرفه‌ای را ارزشمندتر از بیرون کشیدن آب‌های پنهانی نمی‌دانم، زیرا به کمک این کار زمین آباد می‌شود و زندگی مردم سامان می‌پذیرد و سود فراوان به دست می‌آید.» کرجی

محمد کرجی: پیشگامان شناخت آب

محمد کرجی
محمد کرجی

نویسنده: ویلیام‌ بنجامین رایس
مترجم: حسن سالاری
ویراستار علمی: یونس کرامتی
ناشر: محراب قلم، ۱۳۹۲

از فروشگاه گیسوم سفارش بدهید

دانشوران دیروز و امروز

 

دیدگاه خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

نوشته‌های سالارکتاب را بخوانید و به دوستان خود پیشنهاد بدهید اما از کپی کردن و انتشار آن‌ها در سایت‌های دیگر بپرهیزید. این کار ناپسند را سرقت ادبی می‌نامند که سبب کاهش انگیزه برای تولید نوشته‌های اصیل می‌شود. سرقت ادبی پیگرد قانونی دارد و سبب کاهش رتبه‌ی سایت در موتورهای جست‌وجو به ویژه گوگل می‌شود.