یخچال ایرانی
تاریخی خواندنی‌ها

یخچال ایرانی چگونه کار می‌کند؟

یخچال یعنی جای نگه‌داری یخ، یکی از نوآوری‌های کهن ایرانیان است. در زمستان حوضچه‌هایی را از آب پر می‌کردند تا در شب‌های سرد یخ ببندد. سپس لایه‌های یخ‌ها را به زیرزمینی می‌بردند که سقف گنبدی بلندی آن را می‌پوشاند. یخ‌ها را تابستان بیرون کم‌کم بیرون می‌آوردند و مصرف می‌کردند.

ادوارد یاکوب پولاک، از استادان دارالفنون در دوره‌ی قاجار، در کتابی که درباره‌ی مردم ایران نوشته، به این نوآوری ایرانی اشاره کرده است. او وجود یخ را از لوازم ضروری زندگی ایرانیان می‌داند که دولت بر قیمت خرید و فروش آن نظارت دارد. در این باره می‌گوید:

«وجود یخ در نوشیدنی‌های ایرانیان اجتناب‌ناپذیر است و حتی تهیدست‌ترین فقیر شهر نیز نمی‌تواند به سهولت از یخ چشم بپوشد. برای تهیه، نگهداری و ارزانی یخ زحمات زیادی کشیده می‌شود و پلیس برای قیمت یخ تعرفه خاصی معلوم می‌کند.»

چگونگی تولید یخ

پولاک در کتابش که با نام سفرنامه‌ی پولاک به فارسی ترجمه شده است، چگونگی فراهم کردن یخ را چنین توضیح داده است:

  1. حوضچه‌هایی یخبندان

«برای تهیه یخ در شهرها و اطراف آن یخچال‌هایی تعبیه می‌شود و آن از حفره‌هایی موازی هم تشکیل می‌گردد به اندازه ۳۵۰ تا ۵۵۰ متر مربع که از سه طرف با دیوارهای چینه‌ای بلندی محصور است، درحالی‌که تنها بَرِ چهارم آن‌که به طرف شمال قرار دارد باز است، به صورتی که شعاع آفتاب در آن نمی‌افتد.»

  1. افزودن بر قطر یخ

در زمستان این حفره‌ها را با آب پر می‌کنند و به محض این‌که شب هنگام لایه نازکی یخ ببندد مرتب به روی آن آب می‌ریزند تا جایی که یخ به حد لازم قطور گردد. آن‌گاه آن را به صورت ورقه‌هایی خرد می‌کنند و به زیر زمین می‌برند.»

  1. نگه‌داری در زیرزمین

«به علت خشکی هوا این یخ در تمام طول تابستان و پاییز، و در اصفهان حتی دو سال تمام باقی می‌ماند. در اصفهان من انبار یخی را دیدم که طاق آن فرو ریخته بود و با وجود آن، یخ که قدری کاه و شاخه خشک روی آن ریخته بودند، تمام تابستان را دوام آورد.»

منبع:

پولاک، یاکوب ادوارد. س‍ف‍رن‍ام‍ه‌ پ‍ولاک‌، ای‍ران‌ و ای‍ران‍ی‍ان. ترجمه‌ی کیکاوس، جهانداری. تهران: خ‍وارزم‍ی‌‏ ، ۱۳۶۸. (ص۹۳)

لغت‌نامه‌ دهخدا

یخچال: هرجایی که در آن یخ را نگاهداری می کنند. یخدان. (ناظم الاطباء). چاله عمیق و مسقف که یخ به زمستان در آن ریزند و نگه دارند تابستان را. (یادداشت مؤلف). گودی که یخ را در آن گذارند. (آنندراج)

 

یخچال ایرانی چگونه کار می‌کند
یخچال ایرانی چگونه کار می‌کند

عبارت‌های مرتبط


3 comments

Leave a Reply

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *